24media.az Kaliforniya Universiteti (Berkli) tədqiqatçılarının apardığı yeni elmi araşdırmaya əsasən xəbər verir ki, Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqəli zülalların yaranması, dərin yuxu zamanı beyin dalğalarının pozulması və yaddaşın zəifləməsi arasında təəccüblü əlaqə var. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, beynin gecə saatlarında xatirələri emal etmə prosesindəki gizli dəyişikliklər hələ Alzheimer əlamətləri ortaya çıxmazdan çox əvvəl yaşa bağlı yaddaş itkisinə səbəb ola bilər.
Dərin yuxu zamanı beyin dalğalarının pozulması və yaddaş prosesi. (Foto: Shutterstock)
Şəxsi təcrübələrimizi xatırlamaq epizodik yaddaşdan asılıdır və bu, həyatımızdakı hadisələri zəncirvari şəkildə yadda saklamağa kömək edir. Lakin yaşlandıqca bu qabiliyyət zəifləməyə meyilli olur. Neyroelm mütəxəssisləri aşkar ediblər ki, beyin qabığında tau zülalının yığılması yuxu zamanı xatirələri qorumağa kömək edən elektrik fəaliyyətini pozur. Tədqiqatçılar dərin yuxu mərhələsində neyron qruplarının sinxron şəkildə aktivləşdiyini və beyin boyunca yayılan yavaş elektrik dalğaları yaratdığını qeyd edirlər. Lakin yaşlı beyində tau zülalı yığıldıqca bu nizamlı fəaliyyət pozulur. Dalğalar daha səpələnmiş hal alır, qısa məsafələr qət edir və bir-birindən təcrid olunur. Alimlər bir-birindən ayrı düşən bu parçalanmış elektrik nümunələrini "tənha dalğalar" adlandırırlar.
Nəticələri dəqiqləşdirmək üçün tədqiqatçılar Sent-Loisdəki Vaşinqton Universiteti ilə əməkdaşlıq edərək digər bir qrup yaşlı şəxsin onurğa beyni mayesini də analiz ediblər. Analizlər göstərib ki, yuxuda daha çox təcrid olunmuş yavaş dalğalar verən şəxslərin mayesində tau zülalının nisbəti daha yüksəkdir. İki fərqli sınaq üsulunun eyni nəticəni verməsi alimlərin kəşfə olan əminliyini artırıb.
Tədqiqatın müəlliflərindən Omer Şaron bildirib ki, zaman keçdikcə tau zülalının və "tənha dalğaların" paralel şəkildə artdığı aydın görünür. Hazırda əsas sual tau yığılmasının dalğaları pozması, yoxsa dalğalardakı pozuntunun zülal yığılmasına yol açmasıdır. Alimlər bu asılılığı tam dəqiqləşdirdikdən sonra yaşlandıqca yaddaşı qorumaq üçün yeni müalicə üsullarının işlənib hazırlanması mümkün olacaq.
Fatimə Salmanlı
