Deyə bilərik ki, bəşəriyyətin ən görkəmli ixtiralarından biri olan təkər bugünkü müasir avtomobilin ən primitiv əcdadıdır. İllər boyu daşıma üçün müxtəlif motivlər yaradan bəşəriyyət bunu təkcə bu gün deyil, hətta yazılmamış tarixdə də edir. Nəticə etibarilə dünyada inkişaf edən texnologiya və yanacaq istifadəsinin ön plana çıxması ilə günümüzün müasir texnoloji cihazları olan avtomobillər ümumi istifadə elementi olaraq bəşəriyyətə xidmət etməyə davam edir.
Təkərin ixtirası əvvəlcə nəqliyyatı asanlaşdırmaq istəyən insanların məhsulu idi. Bu proses gündən-günə irəliləyirdi və yanacağın tətbiqi ilə ilk dəfə heyvanların köməyi ilə edilən səyahətlər heyvan faktorunu aradan qaldıraraq yanma yolu ilə davam edə bilirdi.
Avtomobil ilk dəfə nə vaxt icad edilmişdir?
Ən mübahisəli məsələlərdən biri də ilk avtomobilin nə vaxt icad edilməsidir. Bu nöqtədə, avtomobil üçün tam təsvir edilmədikdə, bütün avtomobillər üçün bir başlanğıc tarixi vermək düzgün olmazdı. Tədqiqatın növündən asılı olaraq onların ilk ortaya çıxdıqları tarixlər söylənilə bilər.
İlk məlum avtomobil ixtirası 1769-cu ildə fransız mühəndisi Nicholas J.Cugnot tərəfindən edilmişdir. Bu avtomobil buxar gücü ilə işləyirdi və arxada təkər, qabaqda təkər var idi. Maşının ön hissəsində qatarlardakı quruluşa bənzər bir buxar qazanı var idi. Həmin dövrün məlumatlarına əsasən, bu avtomobilin saatda cəmi 3 kilometr yarım sürətə çata bildiyi düşünülür. İndiki və hətta 100 il əvvəlki avtomobillərdən xeyli yavaş olan bu avtomobil müasir avtomobil inkişafında qabaqcıl hesab olunur.
Möhtəşəm inancın əksinə olaraq, ilk elektrik avtomobili uzun illər əvvəl istehsal edilib. 1830-cu ildə Robert Anderson kimi tanınan Şotlandiyalı tərəfindən qurulan bu avtomobil istehsalı çox yavaş və bahalı məhsul idi. Bundan əlavə, dövrün şərtləri və elektrik enerjisinin olmaması səbəbindən şarj etmək mümkün deyil. Bu, o illərdə nəqliyyat vasitələrinin kütləvi olmamasının ümumi səbəbi kimi göstərilir.
Tarixdə ən çox istifadə edilən yanacaq olan benzinlə işləyən ilk avtomobil 1885-ci ildə Karl Benz tərəfindən hazırlanmışdır. Bu avtomobilin yaranması 1850-ci illərin ortalarında daxili yanma mühərriklərinin inkişafı və onların müxtəlif sahələrdə istifadəsi ilə əlaqədardır. Karl Benz tərəfindən hazırlanmış ilk benzinli avtomobilin adı "Motorwagen" kimi tarix səhifələrində yerini aldı. Avtomobil biri qabaqda, ikisi arxada olmaqla üç təkərdən ibarət idi. Bu avtomobillə ilk uzun məsafəyə səyahəti Karl Benzin həyat yoldaşı etdi. İki oğlunu da özü ilə aparan Berta 106 km yol qət edib. Avtomobil bu məsafədə sabit irəliləməsə də, Bertanın ayaqqabı dərisi və tokaları ilə daimi təmir etməsi lazım idi. Bu səyahət o qədər təsirli oldu ki, avtomobil tanındı və 1891-ci ildə ilk dörd təkərli avtomobilin inkişafına səbəb oldu. Bu avtomobil 3 at gücünə malik mühərrikə malik idi və saatda 16 km-ə qədər sürət yığa bilirdi.
Avtomobili kim icad edib?
Avtomobilin ixtirası 1769-cu ilə təsadüf etsə də, Karl Benz benzinlə işləyən avtomobili icad etdiyi üçün ədəbiyyatda müasir vasitənin ixtirasında ən böyük aktyor kimi görünür. O, qurduğu Benz şirkəti ilə ölənə qədər bu sahədə fəaliyyətini davam etdirib. Şirkət adı altında etdiyi ixtiralar sayəsində 1920-ci illərdə avtomobilin populyarlaşmasının ən böyük memarlarından birinə çevrildi. Bundan əlavə, Karl Benz tərəfindən qurulan Benz şirkəti bugünkü Daimler-Benz, Mercedes-Benz və Daimler-Chrysler kimi şirkətlərin əcdadıdır.
Avtomobilin ilk ixtirası haqqında bilmək lazım olan ən mühüm lətifələrdən biri də Karl Benzin həyat yoldaşı, iş ortağı və ən böyük dəstəkçisi Bertha Benzdir. O qədər ki, ilk benzinli avtomobilin buraxılışının Berta olmadan xeyli gecikəcəyini söyləmək olar. Hazırladığı benzinlə işləyən avtomobildən çox da ümidli olmayan Karl avtomobili tanıtmaqdan çəkinsə də, Bertha Benz bütün məsuliyyəti öz üzərinə götürdü və iki oğlu ilə birlikdə yola çıxdı və yuxarıda qeyd etdiyimiz o tarixi 106 km macərasını reallaşdıran şəxs oldu.
Təkcə bu deyil, Berta onun hazırladığı avtomobilin demək olar ki, bütün aspektləri üzərində Karl ilə işləmişdir. O qədər ki, əyləc yastiqciqlarının ixtiraçısıdır. O, ilk avtomobil dizaynında çatışmazlıqları görüb dəri əyləc yastiqciqlarını istehsal edərək avtomobili daha yaxşı hala gətirdi. Bundan əlavə, avtomobil əsasən Bertha tərəfindən maliyyələşdirilib. Berthanın töhfəsini Karl Benzin xatirələrindən aşağıdakı sitatla yekunlaşdıra bilərik; "Kiçik həyat gəmisi batacaq kimi görünəndə yanımda yalnız bir nəfər qaldı. O, mənim həyat yoldaşım idi. O, cəsarətlə və qətiyyətlə yeni ümid yelkənlərini açdı.”
Mənbə: cetas.com.tr
Tərcümə etdi: Rəhimə Cəmilova
