İspaniyada tapılmış bir qəbir — arxeoloqlar tərəfindən Avropada indiyədək kəşf edilmiş ən zəngin Tunc dövrü qəbirlərindən biri kimi təsvir edilib — qadınların İber yarımadasında eramızdan əvvəl 1550-ci ilə qədər inkişaf etmiş yüksək təbəqəli cəmiyyətin idarəçiləri arasında ola biləcəyi ehtimalını ortaya çıxarıb. 2013-cü ildən etibarən, Murcia bölgəsindəki La Almoloya qəbiristanlığı 12-dən çox tədqiqatçıdan ibarət bir komanda tərəfindən araşdırılıb. El Argar adlı, misdən istifadə edən ilk cəmiyyətlərdən biri olan və mürəkkəb şəhər mərkəzləri quran, dövlət təşkilatına çevrilən bu cəmiyyətin ərazisi zirvədə 35,000 kvadrat kilometrə qədər uzanıb.
Antiquity jurnalında cümə günü dərc edilmiş araşdırmada qəbirstanlığın ən diqqətçəkən tapıntılarından biri sənədləşdirilib: orta 17-ci əsr BC-də bir kişi və bir qadın böyük keramika qabda dəfn edilmiş, ikisi də bir-birinə yaxın vaxtda ölüb. Onlarla birlikdə 29 qiymətli əşya dəfn edilib, demək olar ki, hamısı qadına aid olub və onun 25-30 yaşlarında olduğu güman edilib. “Görünür ki, toxunduğu hər şeydə gümüş olub,” deyə Barselona Avtonom Universitetindən Cristina Rihuete bildirib. Zərif hazırlanmış əşyalar arasında bilərziklər, üzüklər və diadem adlanan nadir növ taç olub. Ümumilikdə qəbiristanlıqda 230 qram gümüş tapılıb — o dövrdə bu, 938 günlük əmək haqqına bərabər olub. Qadınların cəmiyyətdə oynadığı mühüm rol El Argar-da digər tapıntılarda da əks olunub; dörd digər qadın qəbiristanlığında oxşar diademlər tapılıb, qadın qəbir yerləri sonradan elit döyüşçülərin dəfn olunduğu yerlər üçün istifadə olunub ki, bu da bu yerlərin yüksək statuslu sayıldığına işarə edib. Son tapıntını xüsusi edən isə onun bölgədə tapılmış ilk Tunc dövrü sarayının altında yerləşməsi olub. Binanın siyasi məqsədlər üçün istifadə olunacağı güman edilib və qadının hakimiyyətinin siyasətdən qaynaqlandığı düşünülüb, deyə Rihuete qeyd edib.
Kişilər, cəmiyyətin döyüşçüləri olub, bir neçə kişi qəbirindən tapılmış qılınclar bunu göstərib, deyə Barselona Avtonom Universitetindən Roberto Risch bildirib. “Aydın görünür ki, onlar zorakılıq vasitələrinə nəzarət edib və El Argar-ın genişlənməsinin arxasında olublar.” Eramızdan əvvəl 2200-cü ildən başlayaraq inkişaf edən bu cəmiyyət yüksək təşkilatlanmış olub və zəngin elit təbəqə müəyyən bir vergi sistemi ilə dəstəklənib, deyə Risch əlavə edib. “Qərbi Avropada buna bənzəri olmayıb,” deyə o, həmin dövrdə İspaniyanın digər bölgələrində insanların 50-100 nəfərlik özünütəminatlı icmalarda yaşadığını göstərib. Eramızdan əvvəl 16-cı əsrdə, bütün El Argar yaşayış məntəqələri tərk edilib və bunun daxili üsyanlarla əlaqəli olduğu güman edilib. “Qadın öldükdən qısa müddət sonra bütün məntəqə yanıb,” deyə Risch bildirib. “İber yarımadasına yunanlar və fenikiyalılar gələnə qədər arxitektura və siyasi ölçüdə buna bənzər heç nə görməyib.”
Mənbə: The Guardian
Tərcümə etdi: Fidan Şahbazlı
