Elmi dünya yenidən Yer kürəsindən kənar həyat ehtimalı haqqında danışmağa başlayıb. 2025-ci il oktyabrın 1-də NASA və Avropa Kosmik Agentliyinin tədqiqatçıları elan edib ki, Cassini missiyası zamanı toplanmış nümunələrdə Saturnun peykləri — Enselad və Titan üzərində yeni mürəkkəb üzvi birləşmələr aşkar edilib.
Bu kəşf kainatda həyatın necə yarandığını anlamaq yolunda əsas addım ola bilər. Hələ 2017-ci ildə Cassini aparatı öz missiyasını başa vuraraq Saturnun atmosferinə daxil olub. Lakin onun topladığı məlumatlar bu günədək təhlil edilməkdə davam edib və alimlər hər il yeni nəsə tapıblar.
Enseladın buzlu fəvvarələrində aşkar edilən üzvi maddələr gözləniləndən daha mürəkkəb olub. Onların arasında amin turşularının sələflərinə bənzəyən uzun karbon zəncirləri də müəyyən edilib. Bu isə peykin daxilində Yer üzündə həyatın yaranmasına səbəb olan kimyəvi reaksiyalara bənzər proseslərin baş verə biləcəyini göstərib.
Enseladın buz təbəqəsinin altında daxili cazibə qüvvələri tərəfindən qızdırılan maye su okeanı gizlənib. Bu buzaltı dünya potensial mikroblar üçün ideal mühit hesab edilib: enerji var, su var və həyat üçün lazım olan kimyəvi elementlər də mövcuddur.
Alimlər oxşar proseslərin Titan peykində də baş verə biləcəyini güman edib, baxmayaraq ki, oradakı şərait daha ekstremal olub. Bu peykin atmosferi metan və azotla zəngindir, temperatur isə o qədər aşağıdır ki, su daş kimi bərkiyib. Lakin məhz bu cür mühitdə fərqli, “alternativ” həyat formaları yaranmış ola bilər.
Arizona Universitetinin komandası Titan üzərində mümkün biokimyəvi reaksiyaların modelləşdirilməsini aparıb. Nəticələr göstərib ki, metan molekulları hüceyrə membranlarına bənzər dayanıqlı quruluşlar əmələ gətirə bilib. Bu isə “həyat” anlayışımızı tamamilə dəyişib.
Sensasiya yaradan başqa bir fakt isə odur ki, Cassini tərəfindən toplanmış spektral məlumatlar indi James Webb kosmik teleskopunun yeni müşahidələri ilə təsdiqlənib. O, Enseladın cənub qütbündəki qaz püskürmələrində eyni üzvi birləşmələrin zəif izlərini qeydə alıb.
Elmi ictimaiyyət bu xəbəri ehtiyatlı optimizmlə qarşılayıb. NASA tədqiqatçıları qeyd edib ki, hələlik “həyat”ın birbaşa tapılmasından söhbət getmir, lakin biokimyəvi aktivliyin mövcud olma ehtimalı getdikcə artır.
Növbəti addım Enceladus Life Finder adlı yeni missiyanın göndərilməsi olacaq. 2032-ci ilə planlaşdırılan bu layihənin məqsədi peykin buzaltı okeanından birbaşa nümunələr toplamaqdır.
Astrobioloqlar Enselad və Titanı “ümid əkizləri” adlandırıb — çünki bu obyektlər bəşəriyyətə, kainatda tək olub-olmadığımız sualına cavab verə biləcək ən real mənbələr hesab olunur.
Mənbə: www.theguardian.com
Tərcümə etdi: Fatimə Kərimli
