Səudiyyə Ərəbistanında tədqiqatçılar heyrətamiz bir kəşf edib: səhranın çətin keçilən bölgələrində təxminən 12 000 il əvvəl yaradılmış heyvan təsvirləri — dəvələr, qazellər və digərləri — aşkar edilib. Bu təsvirlər 1,8 metrdən yüksək olub və mixvari alətlərlə hazırlanıb, gec Paleolit dövrü insanlarının yüksək səviyyəli ustalığından xəbər verib.
Ən təsirli nümunələrdən biri odur ki, rəssamlar təsvirləri qayaların dar çıxıntılarında oyub, orada işləyərkən bütöv mənzərəni görmək mümkün olmayıb. Bu, onların ya öncədən plan qurduqlarını, ya da əsərlərini qabaqcadan təsəvvür edə bildiklərini göstərib, bəlkə də güzgülərdən və ya əkslərdən istifadə ediblər.
Təsvirlərin təqvim yaşı onların altında tapılmış daş alət vasitəsilə müəyyən edilib. Bu da oymaların dəqiq tarixləndirilməsinə imkan verib.
Təsvirlərin tapıldığı ərazi əvvəllər az məskunlaşmış və bu səviyyədə bədii fəaliyyət üçün qeyri-adi sayılıb. İndi isə məlum olub ki, insanlar burada yaşamış və yaradıcılıqla məşğul olub, yəqin ki, mövsümi göllərdən və ya gizli su mənbələrindən istifadə ediblər.
Təsvirlər həm bu gün mövcud olan, həm də artıq yox olmuş heyvan növlərini, məsələn, auroxlara aid fiqurları əhatə edib. Bu, həmin bölgənin qədim sakinlərinin faunanı yaxşı tanıdıqlarını, bəlkə də səyahət etdiklərini və ya bu torpaqları tərk etmiş heyvanlar haqqında mədəni yaddaşı qoruduqlarını göstərib.
Arxeoloqlar hesab edib ki, bu cür incəsənət təkcə bəzək məqsədi daşımayıb, həm də kommunikasiya vasitəsi olub — bəlkə rituallarla, sosial münasibətlərlə, ərazi işarələməsi, heyvan miqrasiyaları və ya resursların mövcudluğu ilə bağlı olub.
Bu kəşf, son buz dövrünün sonunda Şimali Ərəbistanın məskunlaşması və mədəni fəaliyyəti haqqında əvvəlki təsəvvürləri dəyişdirib. Belə ekstremal şəraitdə incəsənətin inkişafı insanların uyğunlaşmaq və mədəni cəhətdən inkişaf etmək bacarığını nümayiş etdirib.
Qəribə olan odur ki, bütün bu təsvirlər tamamilə əl ilə, müasir alətlər olmadan hazırlanıb — oymalardakı alət izləri sadə daş kənarlarının istifadə olunduğunu təsdiqləyib.
Alimlər yaradılma texnikasını — oymaların dərinliyini, tozla doldurulmanı və necə tətbiq oluna biləcəyini anlamaq üçün dəqiq ölçmələr və 3D modellər yaratmağı planlaşdırıb. Həmçinin, zamanın və atmosferin təsirinin oymalara necə dəyişiklik gətirdiyini öyrənmək istəyiblər.
Bu material yeni istiqamətlər açıb: səhralarda qədim incəsənətin tədqiqi, keçmiş dövrlərin iqlimi ilə müqayisə, suyun və ekosistemlərin icmaların sağ qalmasındakı rolu.
Mənbə: apnews.com
Tərcümə etdi: Fatimə Kərimli
