Müasir insan demək olar ki, telefonundan ayrılmayıb. Bəzən vərdiş o qədər güclü olub ki, biz cihaz susanda da vibrasiya hiss etmişik. Bu hadisə “fantom vibrasiya sindromu” adını alıb.
Onun haqqında ilk dəfə 2000-ci illərin əvvəlində danışılıb, mobil telefonlarda vibrasiya rejimi kütləviləşəndə. İnsanlar “zəngi” cibində hiss etdiklərini, amma telefonu çıxaranda sükutla qarşılaşdıqlarını söyləyiblər. Əvvəllər bunu təsadüf və ya özünü inandırma hesab ediblər, amma illər keçdikcə fenomen o qədər geniş yayılıb ki, psixoloqlar və nevroloqlar onu araşdırmağa başlayıblar.
Tədqiqatlar göstərib ki, smartfon sahiblərinin 80%-dən çoxu heç olmasa bir dəfə fantom vibrasiyalarla rastlaşıblar. Xüsusilə bu, narahatlıq keçirən və ya vacib zəng və ya mesaj gözləyən insanlarda tez-tez baş verib.
Fenomendən biri sinir sisteminin iş xüsusiyyətləri ilə izah olunub. Toxunmaya cavabdeh olan sensor neyronlar təsadüfi əzələ yığılmalarını və ya paltarın sürtünməsini telefon vibrasiyası ilə “səhv salıblar”. Bildirişləri gözləməyə öyrəşmiş beyin mənzərəni tamamlayıb — və biz olmayan zəngi hiss etmişik.
Psixoloqlar isə burada sosial tərəf də görüblər. Smartfon daim dünya ilə əlaqə mənbəyi olub, eyni zamanda isə stressin də mənbəyinə çevrilib. Mesaj gözləmək insanda azart hissinə bənzər mikroskopik dopamin sıçrayışları yaradıb. Zamanla beyin bu “gözlənti — mükafat” dövrünə o qədər öyrəşib ki, yanlış siqnallar verməyə başlayıb.
Fantom vibrasiyalar zərərsiz olsa da, onlar texnologiyaların şüurumuzun içinə nə qədər dərindən daxil olduğunu göstəriblər. Biz sözün əsl mənasında cihazlarla “simbioz”un bir hissəsi olmuşuq və beyin telefonu öz bədəninin davamı kimi qavramağa başlayıb.
Maraqlıdır ki, yaşlı nəsildə bu daha az rast gəlinib. Ola bilsin ki, onlar rəqəmsal mühitə o qədər də dərin qarışmayıblar və gözlənti hissini cihazlarla bağlamayıblar.
Belə və ya elə, fantom vibrasiya bizim dövrün simvolu olub. O, bizə xatırladıb ki, artıq smartfonlarla o qədər bağlı olmuşuq ki, öz hisslərimizi rəqəmsal siqnallardan ayıra bilmirik.
Mənbə: www.sciencedirect.com
Tərcümə etdi: Fatimə Kərimli
