"İncəsənətin inciləri" rubrikası "Gecə və Yuxu" əsərini təqdim edir.
Evelyn De Morganın 1878-ci ildə yaratdığı “Night and Sleep” (Gecə və Yuxu) əsəri sənətçinin simvolizmə meyilli yaradıcılığının parlaq nümunələrindən biridir. Qadın rəssam kimi öz dövründə fərqlilik nümayiş etdirən De Morgan əsərlərində həm fəlsəfi, həm ruhani, həm də metaforik dərinlik yaratmağı bacaran sənətkarlardandır. Bu əsərdə o, insan təcrübəsinin universal və əbədi iki elementi olan gecə və yuxunu insani formalarla təsvir edir.
Rəsm əsərində iki fiqur havada süzürmüş kimi təsvir olunub. Mərkəzdəki şəxs - qırmızı qiyafəli, əlində çəhrayı çiçəklər tutan gənc Yuxu (Sleep) obrazını təmsil edir. Onun arxasında uçuşan, qaranlıq saçlı və qəhvəyi paltar geyinmiş fiqur isə Gecəni (Night) simvolizə edir. Gecə Yuxunu qucaqlamış şəkildə göstərilir, bu, onların bir-biri ilə ayrılmaz şəkildə bağlı olduğunu vurğulayır.
Yuxunun əlindən yerə düşən gül ləçəkləri yuxunun yavaş-yavaş insan həyatına süzülməsi kimi yozula bilər. Bu incə detal həm poetik, həm də vizual ahəng yaradır.
Evelyn De Morgan bu rəsmdə qadın fiqurlarından istifadə etməklə “gecə” və “yuxu” anlayışlarını yalnız fiziki deyil, həm də ruhani fenomenlər kimi təqdim edir. Rəng seçimi və figurların yumşaq xətləri sakitlik, harmoniya və yüngül trans vəziyyətini çağırış edir. Bu baxımdan əsər sükunət və rahatlıq metaforası kimi də qiymətləndirilə bilər.
Gecənin və yuxunun qadın olaraq təsviri Viktoriya dövründə ənənəvi kişi simvollarına qarşı yönəlmiş bir sənət jesti də sayılır. Evelyn De Morgan qadınların ilahi və müdrik varlıqlar kimi təqdim olunmasına xüsusi önəm verib.
Evelyn De Morgan öz yaradıcılığında Pre-Raffaelit məktəbinin vizual estetikasından geniş şəkildə təsirlənib. Bu, “Gecə və Yuxu” əsərində də özünü göstərir - detalların dəqiqliyi, parlaq və təmiz rəng istifadəsi, yumşaq keçidlər və simvolik obrazlar onun üslubunu səciyyələndirən əsas cəhətlərdəndir.
Əsərdəki rənglər, xüsusilə, çəhrayı, qəhvəyi və yaşıl tonlar ruh halını yavaşladan, meditativ bir atmosfer yaradır. Fiqurların səmada süzən kimi göstərilməsi isə yuxu halını və qeyri-reallıq hissini qüvvətləndirir.
“Gecə və Yuxu” əsəri Evelyn De Morganın qadın mərkəzli simvolist vizyonunu aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bu əsər təkcə vizual gözəllik deyil, eyni zamanda fəlsəfi və psixoloji təhlilə açıq olan dərin məna daşıyır. Rəssamın digər əsərləri kimi, bu rəsmdə də insan təbiəti, həyatın dövranı və mənəviyyat məsələləri ön plandadır.
Bu gün əsər De Morgan Collection-da saxlanılır və həm sənət tarixçiləri, həm də tamaşaçılar tərəfindən onun poeziya və fəlsəfə ilə dolu vizual dili ilə yüksək dəyərləndirilir.
Hazırlandı: Talehə Hüseynzadə
