Zəlzələlər əsasən yer qabığındakı qırılma xətlərinin hərəkəti ilə baş verir. Bəzi təbii hadisələr də yeraltı təzyiqi dəyişərək zəlzələyə səbəb ola bilər. Mütəxəssislər bu amillərə diqqət çəkirlər.
1. Vulkan püskürmələri
Vulkanlara yer qabığının zəif olduğu ərazilərdə rast gəlinir. Maqmanın səthə qalxması ətrafdakı qırılma xətlərində təzyiq yarada bilər ki, bu da seysmik aktivliyə səbəb ola bilər. Həm vulkanik, həm də tektonik zəlzələlər, xüsusən də, aktiv vulkanların yaxınlığında baş verir.
2. Güclü yağışlar və daşqınlar
Güclü yağışlar yeraltı suların səviyyəsini artıra və yer qabığında əlavə təzyiq yarada bilər. Bu, xüsusilə, boş torpaq olan ərazilərdə yerin hərəkətinə səbəb ola bilər. Qəfil sürüşmələr də kiçik miqyaslı zəlzələlərə səbəb ola bilər.
3. Torpaq sürüşmələri
İri miqyaslı sürüşmələr yerin tarazlığını poza və seysmik dalğalar yarada bilər. Dağlıq bölgələrdə baş verən bu hadisələr bəzən mikrozəlzələlərə səbəb olsa da, nadir hallarda daha böyük zəlzələlərə səbəb olur.
4. Buzlaqların əriməsi
Qlobal istiləşmə nəticəsində buzlaqların əriməsi onların üzərindəki ağırlığın yer qabığından qalxmasına səbəb olur. Yükün bu qəfil azalması "izostatik tarazlıq" adlanan prosesi pozur və yer qabığının yenidən formalaşmasına səbəb ola bilər. Bu, xüsusilə, Qrenlandiya və Antarktida kimi bölgələrdə zəlzələlərə səbəb ola bilər.
5. Okean dalğaları
Ayın cazibə qüvvəsi nəticəsində dəniz sularının periodik şəkildə qalxıb-enməsi böyük dəniz diblərində təzyiq dəyişikliklərinə səbəb ola bilər. Bu dəyişikliklər, xüsusilə, aktiv qırılma zonalarında kiçik miqyaslı təkanlara səbəb ola bilər.
Geoloqlar bildirirlər ki, bu təbii hadisələr öz-özünə böyük zəlzələlərə səbəb olmur, lakin onsuz da gərginlik altında olan qırılma xətlərinə xüsusi təsirlər göstərə bilər. Ən əsası aktiv qırılma xətlərinin yerləşdiyi bölgələrdə belə ekoloji dəyişikliklərin diqqətlə izlənilməli olduğu bildirilir.
Zəlzələlər əsasən qırılma xətlərində yığılan enerjinin qəfil buraxılması nəticəsində baş versə də, bəzi təbii hadisələr bu prosesi sürətləndirə bilər. Buna görə də, təbii hadisələrin və yer qabığının dinamikasının birlikdə qiymətləndirilməsi zəlzələ riskinin başa düşülməsində böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Mənbə: Evrim ağacı
Tərcümə etdi: Dilbər Paşazadə
