"İncəsənətin inciləri" rubrikası "Avalonda Arturun son yuxusu" əsərini təqdim edir.
Edward Burne-Jones-un möhtəşəm “Avalonda Arturun son yuxusu” tablosu Pre-Rafaelit sənətinin və simvolizmin ən zirvə nümunələrindən biri sayılır. Əsər rəssamın ömrünün son 17 ilini sərf etdiyi və tamamlaya bilmədiyi ən böyük kətan işidir. Burne-Jones özü bu rəsmi “həyatımın yükü” adlandırıb. Bu tablo, onun təkcə sənətkar kimi deyil, həm də dərin daxili dünyaya sahib bir düşüncə adamı olduğunu sübut edən monumental sənət əsəridir.
Tabloda Əfsanəvi Kral Artur Avalon adasında ölümlə həyat arasındakı sehrli bir yuxu halında göstərilir. O, mərmər taxtda uzanıb, ətrafında isə onun xidmətində olan qadınlar, keşişə bənzər fiqurlar səssiz şəkildə keşik çəkir. Kompozisiya dərin bir səssizlik və əbədilik hissi yaradır. Bu, ölüm deyil, bir “yuxu”-dur, bəlkə də Arturun bir gün yenidən qayıdacağına inamın simvoludur.
Əsərin mövzusu Artur əfsanələrinin mistik sonluğuna əsaslanır: ölümcül yaralandıqdan sonra Artur Avalon adasına aparılır və burada sağalmaq üçün yatır. Lakin Burne-Jones bu səhnəni yalnız mifoloji deyil, həm də şəxsi bir metafora kimi təqdim edir. Rəssam yaşlandıqca həyatın ötüb keçən gözəlliyini və ölümün qaçılmazlığını dərk edərək Artur obrazında bir növ öz daxili portretini yaradır. Rəsmdəki baş fiqurun üz cizgilərində Burne-Jones-un öz simasına bənzərlik də təsadüfi deyil.
Tablonun memarlıq və bəzək elementləri, zəngin rəng palitrası və mürəkkəb simmetriyası orta əsr estetikasını xatırladır. Tavandakı relyef lövhələr, taxta sütunlar və bağçada açmış çiçəklər əsəri həm real, həm də əfsanəvi məkana çevirir. Bu dekorativ zənginlik əsərə zamansız bir ləyaqət və sakrallıq qatır.
“Avalonda Arturun son yuxusu” təkcə bir kralın faciəvi sonu deyil, bu, eyni zamanda insan ömrünün və sənətçinin ruhunun təntənəli bir meditasiya anıdır. Burne-Jones-un bu son şah əsəri həm sənət tarixinə, həm də insan ruhunun dərinliklərinə unudulmaz bir baxışdır.
Hazırladı: Talehə Hüseynzadə
