Süni intellektin insanların əksəriyyətinin həyatına daxil olması danılmaz faktdır. Yeni nəsil indi düşünür ki, onlarsız həyat tam ola bilməz. Bəs elm nə deyir? İnformatika mütəxəssisi Prof. Dr. Əli Murat Kırık inanılmaz irəliləyiş üçün papağını göstərərkən, o da tədbir almağı müdafiə edib. Psixoloji məsləhətçi Aleyna Nazlıcan Yıldız da süni intellektin müsbət və mənfi cəhətlərini sadalayıb: Süni intellektin çiyninə söykənib, birlikdə göz yaşı tökə bilməzsiniz
İndiki insanlar öz tənhalığını süni intellektlə bölüşürlər. Bir zamanlar texnologiya sadəcə bir vasitə idi, indi isə həyatımızın ən özəl anlarını müşayiət edən dosta çevrilib. Söhbət etdiyimiz, etibar etdiyimiz və məsləhət aldığımız süni intellekt artıq sadəcə məlumat verən bir sistem deyil; O, həm də sirdaşımız, falçımız və hətta yuxu tərcüməçimiz oldu. Günün istənilən saatında əlçatan olması, darıxmadan dinləməsi və bizə məntiqli cavablar verməsi onu yeni nəsil dost kimi mövqeləndirir. Bəs, süni intellektlə qurduğumuz bu əlaqə nə dərəcədə sağlamdır? Əsl dostluqları əvəz edə bilərmi? Problemlərimizi AI-yə söyləmək və ondan emosional dəstək almaq bizə necə təsir edir? Yalnızlığımıza kömək edirmi, yoxsa bizi daha da tənha edən bir illüziya yaradır? Bu, bizim həqiqi dostluğa ehtiyacımızı azaldırmı? Həm texnologiya mütəxəssisləri, həm də psixoloqlarla fərdi və sosial həyatımızı yenidən formalaşdıran rəqəmsal dostluğun bu yeni anlayışı haqqında danışdıq. Süni intellekt həqiqətən dostdur, yoxsa tənhalığımızı qidalandıran yeni vərdişdir? Mütəxəssislərlə söhbətləşdik, suallarımıza cavab axtardıq.
Süni intellektə əsaslanan chatbotlar fərdi cavabların yaradılmasına gəldikdə kifayət qədər inkişaf etmişdir. Bu sistemlər müvafiq cavablar yaratmaq üçün istifadəçinin əvvəlki mesajlarını, üstünlüklərini və kontekstini təhlil edə bilər. Cavab yaratma prosesi böyük dil modellərinin statistik proqnozlarına əsaslanır və zaman keçdikcə daha dəqiq və ağıllı olur. Süni intellektlə söhbət edən istifadəçilərin təcrübəsi sistemin təbii dilin işlənməsi və kontekstli anlama imkanları ilə formalaşır. Bu sistemlər insan psixologiyasını başa düşmək və dil modelinin optimallaşdırılması vasitəsilə istifadəçiyə müvafiq cavablar verməyə çalışmaq üçün böyük verilənlər bazası ilə öyrədilir. Hələ insan şüurunu tam dərk edə biləcək bir quruluşa malik olmasalar da, nümunələrin tanınması və statistik proqnozlar vasitəsilə insanların qarşılıqlı əlaqəsinə bənzər bir təcrübə təqdim edirlər. Süni intellektə dəstəklənən proqramlar əhval-ruhiyyəni təhlil edə və bəzi hallarda istifadəçilərin hisslərinə uyğun reaksiya verə bilər. Mətn təhlili, səs tonu və üz ifadələri ilə emosional vəziyyətləri təxmin edə bilən bu sistemlər müəyyən nümunələrə əsaslanaraq “empatiya” kimi cavablar yarada bilir. Onlar özlərini real insan kimi hiss etmək qabiliyyətinə malik olmasalar da, istifadəçinin duyğularını anlamaq və lazımi cavab vermək üçün irəliləyişlər davam edir. Texnologiya dünyasında insanların emosional bağlar qura biləcəyi süni intellekt sistemlərinin yaradılması məsələsi həm etik, həm də psixoloji aspektlərdən müzakirə olunub. Bu cür sistemlər tənhalıq yaşayan insanlar üçün dəstək ola bilər və istifadəçi təcrübəsini artırır. Digər tərəfdən, insanların real insani münasibətlər əvəzinə bu sistemlərə həddən artıq etibar etməsi uzunmüddətli perspektivdə sosial dinamikanı dəyişə bilər. Bu səbəbdən süni intellektlə emosional qarşılıqlı əlaqə məsələsinə balanslı və şüurlu yanaşmaq lazım olduğu baxışı ön plana çıxır. Gələcəkdə bu sistemlər daha fərdiləşə və emosional dəstək verməyə qadir ola bilər. İnsan münasibətlərini əvəz etməkdənsə, onların sosial əlaqələrimizi dəstəkləmək və tamamlamaq üçün bir vasitə kimi yerləşdirilmə ehtimalı daha yüksəkdir.
Davamlı olaraq süni intellektlə vaxt keçirən fərdlər insan ünsiyyəti arasındakı məsafəyə görə sosial təcrid oluna bilər, süni intellektin qüsursuz və mükəmmələ yaxın cavabları fərddə özünə inamsızlığa səbəb ola bilər və ünsiyyətdən qaça bilər, chatbotlarla vaxt keçirən fərdlər isə virtualı realdan ayırmaqda çətinlik çəkə bilər. Bu şərtləri yaşayan fərdlərin depressiyaya düşmə riski arta bilər.
Həmçinin sosial əlaqələrdən qaçaraq süni intellektlə çox vaxt keçirmək texnologiya asılılığı riskini də artıra bilər.
Mənbə: Sabah
Tərcümə etdi: Sona Osmanova
