Minority Report (2002) cinayətlərin baş verməzdən əvvəl qarşısını alan sistemin etik, hüquqi və sosial nəticələrini araşdıran cəlbedici elmi fantastika filmidir. Rejissoru Stiven Spilberq olan bu əsər “Philip K. Dick”in eyniadlı hekayəsindən uyğunlaşdırılıb. Film gələcəkdə cinayətin necə proqnozlaşdırıla biləcəyi və bu cür proqnozların hüquqi sərhədlərinin necə müəyyən edilməsi ilə bağlı dərin suallar verir.
2054-cü ildə qurulan Azlıq Hesabatı Vaşinqtonda “PreCrime” adlı sistemin tətbiqini əhatə edir. Bu sistem “PreCogs” adlı üç peyğəmbər vasitəsilə gələcək cinayətləri proqnozlaşdırır və polis qüvvələri cinayətkarları bu proqnozlara əsasən cinayəti törətməzdən əvvəl yaxalayır. Nəzəriyyə baxımından mükəmməl görünən bu sistem iradə azadlığı, fərdi hüquqlar, ədalət anlayışlarını şübhə altına alır.
Texnologiya və qanun: Cinayət törədilməzdən əvvəl cəzalandırmaq mümkündürmü?
Filmin əsas suallarından biri də insanın sadəcə olaraq gələcəkdə cinayət törədəcəyini proqnozlaşdırmaqla günahkar sayıla bilməyəcəyidir. Bu gün süni intellektlə dəstəklənən cinayətlərin proqnozlaşdırılması sistemləri getdikcə geniş yayılsa da, bu texnologiyaların nə dərəcədə etibarlı olması və onların etik ölçüləri böyük müzakirə mövzusudur.
İnsanlar gələcəkdə cinayət törətməkdə günahlandırılmalıdırlar, yoxsa onlar öz iradələri ilə fərqli seçimlər edə bilərlərmi?
Səhv qərarlar və ədalət: Cinayətdən əvvəl sistem qüsursuzdurmu? Günahsız bir insanın nahaq yerə günahkar elan edilməsi hansı haqsızlıq yaradır?
Nəzarət və məxfilik: Gələcək cinayətlərin qarşısını almaq üçün şəxslərin daimi nəzarəti cəmiyyətin azadlığına necə təsir edir?
Film günümüzün inkişaf edən texnologiyası ilə daha reallaşan bir ideyadan bəhs edir. Cinayətləri proqnozlaşdırmaq üçün böyük məlumatların təhlili, üz tanıma sistemləri və süni intellekt tərəfindən dəstəklənən proqnozlaşdırma modellərindən istifadə edilməyə başlanıb. Bununla belə, bu sistemlərdən sui-istifadə riski yüksəkdir və onların hüquqi sərhədləri tam müəyyən edilməyib.
Minority Report texnologiyanın qanun və etika ilə necə ziddiyyət təşkil edə biləcəyini soruşan maraqlı bir istehsaldır. Film texnologiyanın təhlükəsizliyi təmin etmək adı altında fərdi azadlıqları necə təhdid edə biləcəyini göstərir.
Gələcəkdə cinayətin proqnozlaşdırılması texnologiyaları nə qədər təkmilləşsə də, hüquqi sərhədlərin müəyyən edilməsi və fərdi azadlıqların qorunması böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Beləliklə, sizcə, cinayətləri proqnozlaşdıran sistem ədalətli ola bilərmi? Azadlığınıza təhlükə yaradan texnologiyanı qəbul edərdinizmi?
Mənbə: Fikrimucit
Tərcümə etdi: Səidə Əsədli
