Genetik faktorlar depressiyanın inkişafında rol oynayır və bu cür araşdırmaların ən genişmiqyaslılarından biri olan yeni bir tədqiqat, əvvəllər bilinməyən 293 genetik dəyişkənliyi depressiya ilə əlaqələndirə bilib. Bu beynəlxalq tədqiqat komandası, depressiya müalicələrinin daha fərdi və xüsusi olmasına imkan yaradacaq bir imkan açdığını bildirir, çünki müalicələr hər bir şəxsin genetik quruluşuna əsaslanaraq hazırlanacaq.
Tədqiqatçılar dünyanın əsas qlobal əhali nümunələrində yeni genetik risk faktorlarını aşkar ediblər, bu da alimlərin depressiya riskini müxtəlif etnik qruplarda proqnozlaşdırmasına imkan verir. Bu həmçinin ekspertlərə genetik faktorların bu xəstəlik üzərindəki təsirini daha dərindən anlamağa kömək edir və nəticədə müalicələri yaxşılaşdırmağa imkan verir. Tədqiqat, beş milyondan çox insanın anonimləşdirilmiş məlumatlarından istifadə edib. (Böyük Depressiya Xəstəliyi İşçi Qrupu, Psixiatrik Genomika Konsorsiumu, Cell, 2025)
"Klinik depressiya haqqında anlayışımızda böyük boşluqlar var ki, bu da bu xəstəlikdən əziyyət çəkənlərin nəticələrini yaxşılaşdırmaq imkanlarını məhdudlaşdırır", deyə Britaniyanın Edinburq Universitetindən olan biologiya psixiatri, Endryu Makİntoş bildirib. Daha böyük və daha qlobal təmsil olunmuş araşdırmalar, yeni və daha yaxşı terapiyaların inkişafı və bu xəstəliyə daha yüksək risk altında olanların müalicəsi üçün vacibdir.
Genetik əlaqələndirmə 688,808 nəfər ciddi depressiya diaqnozu almış insanın və 4,3 milyon depressiyası olmayan şəxsin məlumatlarından istifadə edilərək aparılıb. Bu, 29 ölkə və müxtəlif etnik qruplardan olan iştirakçıları əhatə edən, depressiya və genetiklərlə bağlı həyata keçirilən ən böyük araşdırmadır.
Araşdırma iştirakçılarının təxminən dörddə biri müxtəlif, qeyri-Avropa nəsillərindən olduğundan, aşkar edilən genetik dəyişkənliklərin böyük hissəsi tapılıb. Bu, gələcəkdə depressiyanın daha dəqiq proqnozlaşdırılması və hər hansı bir əhali arasında daha effektiv müalicənin tətbiq edilməsi imkanı yaradır.
Hər bir genetik dəyişkənlik yalnız depressiya riskini kiçik bir miqdar artırsa da, bir neçə variantın birləşməsi əhəmiyyətli ola bilər. Bu genetik təsirlər, digər depressiya risk faktorları ilə birlikdə, məsələn, yuxu rejimimiz və yediklərimiz ilə əlaqəlidir.
"Bu tapıntılar depressiyanın yüksək poligenetik olduğunu göstərir və bu nəticələri daha yaxşı depressiya müalicələrinə çevirmək üçün yollar açır", deyə King’s College London-dan olan genetik epidemioloq, Ketrin Luis bildirib.
Tədqiqatçılar həmçinin aşkar etdikləri genetik dəyişkənlikləri beynin müəyyən növ neyronları ilə əlaqələndirə bildilər, xüsusən hipokampus və amiqdala bölgələrindəki həyəcanlandırıcı neyronlarla. Bu, yalnız depressiya ilə əlaqəli və ya onu tetikleyen beyin dəyişiklikləri haqqında daha çox məlumat verir, həm də depressiyanın beyinlə əlaqəli digər problemlər, məsələn, narahatlıq və Alzheimer xəstəliyi ilə necə əlaqəli olduğunu göstərir.
Nəticə olaraq, depressiya bir çox faktorun birləşməsidir – hər kəsin təcrübəsi fərqlidir və səbəblər də müxtəlifdir, lakin bu yeni araşdırma, bu fərqlərin genetik komponentləri haqqında daha yaxşı məlumat əldə etməyimizə kömək edir.
"Bizim araşdırmamız, depressiyada rol oynayan yüzlərlə əlavə genetik dəyişkənliyi müəyyən edir", deyə Luis bildirib. "Depressiya çox yayılmış bir pozğunluqdur və biz hələ də onun bioloji əsaslarını çox öyrənməliyik."
Tədqiqat Cell jurnalında dərc olunub.
Mənbə:sciencealert
Tərcümə edən: Fatimə Cabbarlı
