Yay aylarında özümüzü kremlər, papaqlar və bir çox başqa yollarla qorumağa çalışdığımız zaman dərimizi dəlicəsinə yandıran günəş dərimizə bir çox təsirlər göstərir. Yayda bizi isidən və dərimizi ahəngdar şəkildə rəngləndirən günəşin bir çox müsbət təsirləri olduğu bir həqiqətdir.
Yay aylarında qızıl qumda günəş vannası qəbul etmək və ya günəş dərimizə yumşaq toxunduqda səhər yoqa ilə məşğul olmaq, günəş yuxarıda gülümsəyərkən uşaqlarla bağda gülüşlə müşayiət olunan oyunlar oynamaq təsvirolunmaz və unudulmaz anlardır. Mütəxəssislərin fikrincə, yaz və yay aylarında həftədə 5 dəfə 15-30 dəqiqə günəş altına çıxmaq lazımdır.
Günəş şüaları canlıların həyatı üçün çox vacib bir yer tutur. Mütəxəssislərin tövsiyə etdiyi vaxtda və miqdarda günəşə məruz qalmaq sağlamlıq üçün faydalıdır. Ultrabənövşəyi adlanan günəş şüaları bədəndə D vitamininin sintezini təmin edir. Bundan əlavə, günəş şüaları bir çox xəstəliklər üçün faydalıdır. Bununla birlikdə, günəşə uzun müddət məruz qalmağın sağlamlığa təhlükəli təsirləri ola bilər.
Günəşin dərimizə faydaları nələrdir?
1 – D vitamini təmin edir
Günəş bədəni D vitamini ilə təmin edir, D vitamini çatışmazlığı, sümük rezorbsiyası, erkən yaşlanma, anemiya və immunitet sistemi xəstəliklərinin qarşısını alır. Dəridəki yaraların və infeksiyaların sağalmasını da sürətləndirir.
2 – Dəri sağlamlığını dəstəkləyir
Uzun müddət günəşə məruz qalma dəri sağlamlığı üçün ciddi bir təhlükə yaratsa da, kifayət qədər və lazımi vaxtda günəşə məruz qalma bir çox dəri xəstəliklərinin qarşısını alır. Ekzema, sızanaq və kəpək kimi problemlərin təsiri günəşlə aradan qaldırıla bilər. Günəşdə olan D vitamini ilə yanaşı, fosfor və E vitamini kimi qidalar yaraların və dəri infeksiyalarının sağalmasında təsirli olur. Bununla birlikdə, mütəxəssislər dəri xəstəlikləri olan insanların günəşə nəzarətli və mülayim bir şəkildə çıxmalı olduqlarını vurğulayırlar.
3 – Xərçəngin qarşısını alır
Günəş, əsasən, kolon, prostat, yumurtalıq və s.xərçənglərini, xüsusən də, ən çox görülən xərçəng olan ağciyər və döş xərçənglərini müalicə etmək üçün istifadə olunur. Günorta saatlarında günəşdə qısa bir gəzinti edərək xərçəng inkişaf riskinizi asanlıqla azalda bilərsiniz. D vitamini günəşdə xərçəng riskini azaltmaqda mühüm rol oynayır. Dəri şaquli günəş işığı altında olduqda D vitamini istehsal edir. Dəri günəşə məruz qaldıqda günəşdən qoruyucu kremlərlə qorunmamaq vacibdir. D vitamini sintezini təmin edən UV-B son dərəcə həssasdır və birbaşa təmasa ehtiyac var.
4 – Sümük rezorbsiyasının qarşısını alır
D vitamini dişlərin və sümüklərin inkişafı üçün çox vacib bir vitamindir. D vitamini kalsiumun sümüklərdə yığılması və bağırsaqdan udulması üçün lazımdır, lakin D vitamini kifayət deyilsə, kalsium faydasızdır. Bədəndəki D vitamini çatışmazlığını aradan qaldırmaq üçün dərinin D vitamini istehsal etməsi üçün, xüsusilə, əllərin və ayaqların içərisində 15 dəqiqə şaquli günəş işığı altında günəş vannası qəbul etmək vacibdir. Günorta saatlarında günəşlə 15-20 dəqiqəlik təmasda bədən gündə kifayət qədər D vitamini istehsal edə bilər. Dərinin alt qatındakı prekursor ultrabənövşəyi B ilə təmasda olduqdan sonra D vitamininə çevrilir. D vitamini azalır, çünki günəşə məruz qalma müddəti nə qədər uzun olarsa, melanin sintezi səbəbindən dəri keçiriciliyi o qədər aşağı olur. D vitamini almaq üçün günəş vannası qəbul etdikdən sonra isti duş qəbul etmək tövsiyə olunur. Digər tərəfdən duş jeli və ya sabunla yuyulmaq tövsiyə edilmir.
5 – Sızanaqları qurudur
Günəş sızanaqları, ekzema və s. dərinin xəstəliklərə qarşı müqavimətini artıraraq, təmiz və parlaq dərinin meydana gəlməsinə kömək edərək patogen orqanizmləri məhv edir.
Günəş dərimizə hansı zərər verir?
Günəş hava və su qədər həyatın ayrılmaz bir elementidir. Yer kürəsinə həyat verən günəş şüaları, dəri faydalarına əlavə olaraq maddələr mübadiləsində də mühüm rol oynayır. İnsan bədənində olan D vitamininin yüzdə 90-95-i günəş işığına məruz qaldıqda dəridə sintez olunur. Digər tərəfdən D vitamininin bir çox faydaları var. Ancaq həyatı davam etdirmək üçün lazım olan günəş işığının zərərli təsirləri də var. Günəşin ultrabənövşəyi və infraqırmızı şüalarının insan dərisinə və gözlərinə zərər verdiyi məlumdur. Mütəxəssislər 11-dən saat 3- ə kimi qədər günəşə çıxmağı məsləhət görmürlər. Tövsiyə olunmayan bu saatlarda uzun müddət qorunmadan günəşə məruz qalmaq müxtəlif dəri və dəri xəstəliklərinə səbəb ola bilər. Çölə çıxmadan yarım saat əvvəl günəşdən qorunmaq üçün qoruyucu kremlər tətbiq olunmalıdır. Əks təqdirdə, dərinin yanmasına və ya soyulmasına səbəb ola bilər. Uzun müddət günəşə məruz qalmaq və qorunmanın olmaması dəri xərçənginə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, yalnız dərinizin deyil, gözlərinizin də sağlamlığı təhlükə altında ola bilər. Bu səbəbdən UV filtri ilə belə üzünüzə uyğun və qütbləşmə xüsusiyyətlərinə malik eynəklərə üstünlük verməlisiniz.
1 – Qırışları artırır
Son illərdə tez-tez tətillər və solaryuma getmək kimi tez-tez fəaliyyətlər günəş işığına məruz qalmanın artması və günəşə məruz qalma səbəbindən inkişaf edən dəri xərçənginin başlanğıcı üçün zəmin yaradır. Günəşin zərərli təsirinin artmasının ən vacib səbəblərindən biri ozon qatının tükənməsi nəticəsində Yer səthinə çata biləcək zərərli günəş şüalarının artmasıdır. Günəş işığına məruz qalma həssaslığı dəri xərçənginə səbəb olmaqla yanaşı, dərimizin həmişəkindən daha erkən yaşlanmasının ən vacib səbəbi hesab olunur. Günəşin kifayət qədər təsiri ilə belə bir təsirdən söhbət gedə bilməz.
2 – Göz sağlamlığına pis təsir göstərir
Günəş işığına birbaşa baxmaq, qısa müddətli olsa da, görmə təbəqəsi olan retinaya əhəmiyyətli dərəcədə zərər verir. Retinanın yanması səbəbindən daimi görmə zədələnməsi baş verə bilər. Günəş eynəklərindən istifadə son dərəcə vacibdir.
3 – Dəri ləkələrinə səbəb olur
Günəş dəridə ləkələrə səbəb olur, bəzi yerlər daha qaranlıq, bəziləri isə daha açıq görünür. Bundan əlavə, kiçik qan damarları da günəşdən təsirlənir və dəridə səpgilərə səbəb olur. Bədənimizdə və üzümüzdə görünən ləkələr şəklində dəridəki qəhvəyi və boz ləkələr günəşin zərərli təsirlərindən əmələ gəlir.
4 – Dəridə yanıqların əmələ gəlməsi
Günəş yanıqları dərimizin hüceyrələrini yandıran və zədələyən ultrabənövşəyi A və B şüaları ilə dərimizin uzun müddət günəşə məruz qalması nəticəsində yaranır. Günəş yanığının nə qədər davam edəcəyi və dərini hansı səviyyədə təsir edəcəyi dərinin növündən, günəşə məruz qalma intensivliyindən və günəşə məruz qalma müddətindən asılıdır. Günəş yanıqları son dərəcə ağrılı ola bilər.
5 – Günəş keratozu
Bu dəri problemləri, günəş işığına həddindən artıq məruz qalması səbəbindən dərinin səthində, ümumiyyətlə, baş, boyun və qollarda görünən kiçik, qırmızı və ya qəhvəyi pullu və ya qabıqlı dəri lezyonlarıdır. Açıq dəri rəngi olan insanlar bu cür dəri problemləri üçün daha yüksək risk altındadır. Günəş keratozunun dəri xərçənginə çevrilmə riski olduğundan bu lezyonlar erkən müalicə olunmalıdır.
Sağlam günəş vannası qəbul etmək necə olur?
Buğdayı dəri vizual baxımdan arzuolunan bir şərt olsa da, əslində dəri rənginin qaralması dərinin qoruyucu mexanizmidir. Bədən günəş işığına məruz qaldıqda sağlam hüceyrələrini qorumaq üçün melanositlərin (dəriyə rəng verən piqment) istehsalını artırır.
Melanositlər səthdə yerləşən dəri hüceyrələrinin ətrafında divarlar əmələ gətirir və onları qorumaq üçün çoxalır. Bu vəziyyət dəri rənginin qaralmasına səbəb olur. Günəş vannası vaxtı dərini günəşin zərərli təsirlərindən qorumaq üçün çox vacibdir. Mütəxəssislər günəş şüalarının yerə dik olduğu 11:00-15:00 arasında günəş vannasının dəri xərçəngi riskini artırdığını iddia edirlər. Mütəxəssislər bu müddət ərzində günəşə çıxmamağı və 20 dəqiqədən çox günəşə məruz qalmamağı tövsiyə edirlər. Bundan əlavə, yüksək qoruyucu təsir göstərən günəşdən qoruyucu kremlər tətbiq olunmalı və eynəksiz günəşə çıxmamalıdır.
Mənbə: handeulusal.com
Tərcümə etdi: Aysu Əsədova
