Yaddaşınız zəifdir? Nevrologiya professoru Riçard Restak yaddaşı yaxşılaşdırmaq üçün hissləri istifadə etmək, mənalı hekayələr yaratmaq, böyük ekranlara üstünlük vermək kimi bir çox vacib məsləhətləri bölüşüb.
Yaddaşın gücləndirilməsi üsulları yüzlərlə, hətta minlərlə il əvvələ gedib çıxır. Əsas fikir sözlərlə deyil, şəkillərlə düşünməyi öyrənmək idi. İnsanlar sözlərdən daha yaxşı şəkilləri xatırlayırlar. Yaddaşımız (və zəkamız) üçün əsl problem, adətən birlikdə düşünülməyən şeyləri əlaqələndirməkdir.
Məsələn yadda saxlamaq çətin olan sözləri vizuallaşdırmaq xatırlamağa kömək edə bilər. Yaddaşın saxlanması və geri qayıtması üçün müraciət edə biləcəyiniz bir neçə əsas məsləhət...
1. Bütün hisslərinizi istifadə edin (çox kodlaşdırma)
Özünüzü qəhvə içdiyinizi təsəvvür edin. Siz təkcə bunu etməyi deyil, həm də onun ləzzətli ətrini qoxulamağı təsəvvür edə bilərsiniz. Xəyallarınızda qəhvənin dadına baxa və dad qönçələrinizə axan qəhvədən həzz ala bilərsiniz. Qəhvə təcrübəsi həm şifahi (adlandırma və təsvir), həm də duyğusal (dad, qoxu və s.) iştirak edir, beynin nə qədər çox bölgəsi iştirak edirsə, uzunmüddətli yaddaşın formalaşma ehtimalı bir o qədər yüksəkdir.
2. Mənalı hekayələr yaradın
Beynimiz məna ilə işləmək üçün yaradılmışdır. Məna aydın deyilsə, onu yaradırıq. Əlaqəsi olmayan məlumatları təşkil etməyin ən asan yolu, hekayə və ya qafiyə kimi yadda saxlamağa çalışdığınız şeyi çərçivəyə salmaqdır. Nümunə olaraq, yeddi mərtəbəli qarajın 351-ci yerində bir avtomobil dayanmışdı. Bəs nömrəni unutmadan maşını necə tapmaq olar? Qafiyələrə əsaslanan səsə bənzər sistemdən istifadə. İngilis sözlərini nəzərdən keçirərkən "üç" (three) rəqəmi "ağac" (tree), "beş" (five) rəqəmi "pətək"(hive) və "bir" (one) rəqəmi "günəş" (sun) ilə qafiyələnir. Qızmar günəş altında çiçək açan ağacı və arı pətəklərini o qədər böyük və ağırlıqlı təsəvvür etmək lazımdır. Beləliklə, qaraja qayıdarkən, maşının harada saxlandığını xatırlamaq üçün şəkilləri yenidən rəqəmlərə çevirmək çətin deyil.
3. Öz yaddaş teatrınızı yaradın
16-cı əsrin memarı və filosofu Culiyo Kamilo yaddaş teatrını şəkillərdən və bu şəkillərin yerlərini xatırlamaq üçün istifadə etmək üsulu kimi təklif etdi. Lokus metodu mnemonikanın istifadə etdiyi ən məşhur üsullardan biri olaraq qalır.
Buna bir neçə misal; Bu, 1- ev, 2- yaxınlıqdakı kitabxana ola bilər. İki maddəni: süd və çörəyi xatırlamaq istəsə, bunu belə edər: Ev - evi bir stəkan süd kimi, yan tərəfə çevrilmiş, bacasından süd axan kimi təsəvvür etmək olar. Kitabxana - rəflərdəki kitablar əvəzinə, çörəyi təsəvvür etmək olar. Öz yerlərinizin daha uzun siyahısını yaradın və onlara təsadüfi əşyalar qoyun. Tapdığınız şəkillər nə qədər qəribə olarsa, onları yadda saxlamaq bir o qədər asan olar.
4. Atributdan istifadə edin
Hətta iki və ya daha çox şeyin necə əlaqəli ola biləcəyini düşünmək də konsentrasiya və konsentrasiya tələb edir. Bu iki beyin fəaliyyəti özlüyündə yaddaşı gücləndirir. XVIII əsr yazıçısı Samuel Konsonun dediyi kimi: “Yaddaş sənəti diqqət sənətidir”.
5. Daxilinizə baxın
Bir addım daha introvert situasiya məşqləridir. Yaradıcı yazı seminarlarında özünü kəşfi əhatə edən situasiya məşqlərindən istifadə olunur. Sosial mühitdə tanımadığı insanlarla qarşılaşan yazıçı namizədindən bu adamları roman və ya hekayə mövzusuna daxil etməsi xahiş olunur. Tanımadığınız bir qrup insanı xatırlamaq üçün məşq olaraq, onların ətrafında vizual olaraq canlı bir hekayə icad edə bilərsiniz. Oxşar introspeksiya üsulu psixoanalitiklərin təlimində istifadə olunur. Buna özünü analiz deyilir.
6. Rəqəmləri yadda saxlamaq üçün "qruplaşdırmağa" cəhd edin
Bir dəqiqəlik bu uzun rəqəmlər silsiləsinə baxın:
3493705272227500454680208713456553700678192165234456807561450359492340096067659087
İndi arxaya dönün və soldan başlayaraq xatırladığınız qədər yazın. Nə qədər xatırlaya bilərsiniz? Nöropsikoloji skrininq testləri arasında qızıl standart olan Monreal Koqnitiv Qiymətləndirməyə (Moca) görə beş və ya daha çoxunu xatırlayırsınızsa, performansınız məqbuldur. Beləliklə, təsadüfi seçilmiş bir qrup insan tərəfindən yadda saxlanıla bilən rəqəmlərin yuxarı həddi nədir? 1940-cı illərdə Harvard psixoloqu Corc Miller insanların rəqəmlər üçün qısamüddətli yaddaş qabiliyyətini ölçdü və insanların əksəriyyətinin beş-doqquz hərfdən ibarət ardıcıllığı təkrarlaya bildiyini aşkar etdi. Beləliklə, ilk cəhddə 20-dən çox rəqəmi necə təkrarlaya bilərsiniz?
Yadda saxlamağa çalışdığınız nömrələrə bir daha nəzər salın və onları aşağıdakı kimi düzün:
349-370-5272
227-500-4546
802-087-1345
655-370-0678
192-165-2344
568-075-6145
035-949-2340
096-067-6590-87
İlk üç telefon nömrəsini tapmaq üçün sizə yalnız bir neçə dəqiqə lazım olacaq. Ancaq ilk üç rəqəmdən yalnız ikisini xatırlaya bilsəniz belə, siz yenə də 20 rəqəmi əzbərləməyi bacarırsınız ki, bu da standart nöropsikoloji testdəki beşdən xeyli yüksəkdir. Burada işin təşkili prinsipi stacking adlanır. Təsadüfi nömrələri telefon nömrəsi kimi cəlbedici bir sətirə çevirsəniz, beyniniz mənasız bir sətirə məna əlavə etmək üçün bir yol tapa bilər.
7. Daha böyük kompüter ekranlarından istifadə edin
Ən yüksək dəqiqliyə malik zehni təsvirləri yaratmaq üçün bu şəkilləri bir-birindən ayırmaq daha yaxşıdır ki, üst-üstə düşməsin. Siz böyük ekranlı masaüstü kompüterlə eyni şəkilləri görürsünüz. Bununla belə, onları yaddaşda saxlamağa gəldikdə böyük fərq var. Beləliklə, növbəti dəfə mühüm məqaləni, biznes sənədini oxuyarkən və ya xəritə və ya fotoşəkili yadda saxladığınız zaman istifadə edə biləcəyiniz ən böyük ekranı seçin. Daha böyük ekranlar təsəvvürdə daha yaxşı yadda qalır. Daha kiçik ekranlar vizual diqqətin daha dar olmasına və nəticədə daha az yaddaşın formalaşmasına səbəb olur.
8. Zəkanızı artırmaq üçün 'iş yaddaşınızı' gücləndirin
Tez-tez "yaddaş kraliçası" kimi təsvir edilən iş yaddaşı, diqqətinizi başqa bir şeyə cəmləyərkən, məlumatı diqqət mərkəzində saxlamaq qabiliyyətidir. Məsələn görün nə qədər baş nazir ağlınıza gələ bilər, Böyük Britaniyanın Baş naziri Rişi Sunakdan başlayaraq, bacardığınız qədər geriyə gedəcəksiniz. İndi onların adlarını əlifba sırası ilə qeyd edin. Bunun üçün zehni olaraq hərəkət etməli və adları yenidən sıralamalısınız. Etdiyiniz şey, elementi kodlayan zaman dəqiqələr əvvəl yadda qalan elementlərə girişi qorumaqdır. Bu işləyən yaddaşdır. Mütəxəssislər bunu ümumi zəkanın və düşüncənin əsası hesab edirlər. Ümumiyyətlə, ən çox sayda elementi yadda saxlaya bilən insanlar bir sualın bir neçə aspektini eyni anda nəzərdən keçirməkdə ən yaxşısıdır.
9. Özünüzü sınamağa davam edin və təslim olmayın
Nəhayət, yaddaşınızı yaxşılaşdırmaq üçün çox təsirli bir üsul xatırlamaq istədiyiniz material üzərində özünüzü dəfələrlə sınamaqdır. Bir şeyi öyrəndikdən sonra belə, özünüzü onu təkrar-təkrar xatırlamağa məcbur etsəniz, onun haqqında uzunmüddətli yaddaşınız güclənəcək.
Mənbə: Habertürk
Tərcümə etdi: Aytən Babaşova
