Martin Lüter Roma Katolik Kilsəsinin müxtəlif zülmkar və bibliyaya zidd əməllərini sadalayan sənəd olan 95 tezisi və protestant reformasiyasının atası kimi tanınır. Lüter tezislərini bugündə İslahat Günü kimi tanınan 31 oktyabr 1517-ci ildə Vittenberqdəki kilsənin qapısına asdı.
Martin Lüter alman əsilli idi, 1483-cü ildə Eyslebendə anadan olmuşdur. 13 yaşında Lüter Ümumi Həyat Qardaşları tərəfindən idarə olunan məktəbə getməyə başladı və burada monastır həyatı ilə maraqlandı. Lakin Lüterin atası iş adamı idi və oğlunun hüquqşünas olmasını istədi, buna görə də Martini məktəbdən uzaqlaşdırdı. Lüter daha sonra Almaniyanın o zamankı əsas universitetində-Erfurt Universitetində oxudu və burada adi kurrikuluma baxdı və magistr dərəcəsi aldı. Məzun olduqdan az sonra Lüteri ildırım çaxdı və az qala ildırım vurdu. O, bunu Allahdan bir əlamət olaraq qəbul etdi və fırtınadan sağ çıxacağı təqdirdə rahib olacağına söz verdi. Beləliklə, 1505-ci ilin iyulunda Lüter Avqustin monastırına köçdü.
Monastırda olarkən Lüter həm Erfurtda, həm də Wittenberg universitetində təhsilini davam etdirdi. 1510-1511-ci illərdə Romada Alman Avqustin monastırlarının nümayəndəsi kimi xidmət etdi, lakin qayıtdıqdan sonra təhsilini başa vurdu və 1512-ci ildə doktorluq dərəcəsi aldı. Sonra Lüter bibliyaşünaslıq professoru oldu.
16-cı əsrdə Avropadakı ilahiyyatçılar və alimlər Roma Katolik Kilsəsinin doktrinalarını şübhə altına almağa başladılar. Eyni zamanda, İncil və ilk xristianların yazıları kimi mətnlərin tərcümələri daha geniş yayılmışdır. Məhz bu kontekstdə Lüter Avqustinin iki inancını qəbul etdi: kilsə deyil, Müqəddəs Kitab son nəticədə nüfuzlu idi; və xilas yalnız Allahın lütfü ilə olur, xeyirxah işlərlə deyil. Romaya səfəri zamanı Lüteri Papa və ruhanilərin israfçılığı və korrupsiyası narahat edirdi. O, xüsusi olaraq indulgensiyaların satışını şübhə altına almağa başladı, günahkarları bağışlamaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. İndulgensiyaların satışının korrupsiya olduğuna inanan Lüter, bu mövzuda elmi müzakirələrə dəvət etmək üçün 95 tezisini (həmçinin “İndulgensiyaların Gücü və Effektivliyi haqqında Mübahisə” adlanır) dərc etdi. 95 tezis kifayət qədər tez Almaniyada yayıldı və Romaya qədər uzandı
1518-ci ildə katolik məmurları bir məclis qarşısında mövqeyini müdafiə etmək üçün Martin Lüteri Auqsburqa çağırdılar. Üç gündən sonra heç bir razılaşma əldə olunmadı. 1518-ci ilin noyabrında Papa Lüterin katolik təlimlərinə zidd olan yazılarına qarşı çıxdı. Onun işini ya bidət, ya da ən azı qalmaqallı və təhqiredici hesab edən bir neçə papa komissiyasından sonra Papa X Leo 1520-ci ilin iyulunda Lüterin fikirlərini bidət adlandıran bir fərman verdi. Lüterə imtina etmək üçün 120 gün vaxt verildi; o, imtina etdi və beləliklə, 1521-ci ilin yanvarında Katolik Kilsəsindən xaric edildi. 1521-ci ilin mayında Roma imperatoru V Karl Lüterin əsərlərinin yandırılmasını əmr etdi. Lüter Almaniyanın Eisenach şəhərində gizləndi və Əhdi-Cədidin alman dilinə tərcüməsi üzərində işlədi, layihəni dörd ayda tamamladı və 1522-ci ilin sentyabrında nəşr etdi.Lüterin bütün Müqəddəs Kitabın tərcüməsi 1534-cü ildə işıq üzü gördü. Vittenberqdə isə Martin Lüterin yazılarının yaratdığı islahat sadəcə teoloji deyil, daha çox siyasi xarakter aldı.
1525-ci ildə Lüter keçmiş rahibə Katharina fon Bora ilə evləndi; cütlüyün altı övladı var idi. Lüter ömrünün sonuna qədər çox yazmağa davam etdi. Onun mühüm əsərlərindən bəziləri: Xristian Adamının Azadlığı haqqında (1520), İradənin əsarətində (1525), Böyük İlmihal və Kiçik Katexizm (1529), Qalatiyalılara Məktubun şərhi (1535) və bir neçə ilahilər, o cümlədən "Qüdrətli qala bizim Allahımızdır". Daha sonra həyatda Lüter öz baxışlarında daha inadkar görünürdü və bəzən olduqca acerbik ola bilərdi. 1529-cu ildə isveçrəli islahatçı Ulrich Zwingli ilə görüşü yalnız iki kişinin Eucharistin təbiəti ilə bağlı kəskin fikir ayrılığını vurğuladı. Təəssüf ki, Lüter 1543-cü ildə nəşr olunmuş, xüsusilə, sərt traktat da daxil olmaqla, yəhudiləri tənqid edərkən bəzi utanc verici şeylər söylədi. Lüter 1546-cı ilin fevralında vəfat etdi. Martin Lüter kilsə tarixində və lüteranizmdə təsirli şəxsiyyətdir. Lüter, şübhəsiz ki, qüsursuz deyildi, lakin onun Müqəddəs Kitabın nüfuzuna və iman vasitəsilə lütflə xilasa vurğu etməsi protestantizm üçün əsas olduğunu sübut etdi. Lüter başa düşdü ki, onu yaxşı işlər deyil, yalnız Allahın lütfü xilas edə bilər. Onun cəsarəti və Sözə bağlılığı tarixin gedişatını sözün əsl mənasında dəyişdi.
Mənbə: gotquestions
Tərcümə etdi: Namiq Atamalıyev
