Pikassonun 1937-ci ilin iyununda Paris Ümumdünya Sərgisində İspaniya Respublikasının Pavilyonu üçün tamamladığı divar rəsmi: "Guernica" eyni dərəcədə tənqidi şərhlərə ilham verdi və bütün digər rəsmlərinin birləşməsi kimi görünməyə davam edir. İncəsənətin istiqamətini dəyişən bir inqilabçı kimi Pikasso təkcə Qərb sənətinə deyil, bütün dünyaya təsir etmiş bir addır.
Pablo Pikassonun əfsanəvi Guernica əsəri ilk dəfə 1939-cu ildə nümayiş etdirilən döyüş sənətidir. O, əsəri 1937-ci ildə yaratmış, lakin İspaniyada demokratik mühit yaranana qədər onu bərpa etməmişdir. Əsər yalnız 1981-ci ildə Frankonun ölümündən sonra İspaniyaya qayıda bildi. O vaxtdan Madriddə sərgilənir; Onu bu gün Madriddəki Reina Sofia Muzeyində görə bilərsiniz.
Pikasso və Gernika
Pikasso İspaniya hökumətinin tələbi ilə öz işini görürdü. Tələb İspaniya vətəndaş müharibəsinin ən dağıdıcı olduğu dövrü əks etdirir. Əsərin adını daşıyan “Gernika” müharibə zamanı bombalanmış kiçik bir şəhərdir. Bu bombardmanda qəsəbədə yaşayan çoxlu sayda dinc sakin ölüb və yaralanıb. Pikasso bu dövrdə Parisdə yaşayırdı və bunu qəzetdən öyrəndi. Guernica, illər sonra da bir dövrü təsvir etmək üçün tez-tez istifadə ediləcək bir əsər olacaq. Bu, Pikassonun içindəki, ağrı və qəzəbin əksidir. "Guernica" əsəri bəşəriyyətin yox olmasına qarşı bir fəryaddır.
Bunu Pikassonun müharibəyə münasibətini açıqlayarkən adından söz etdirən nasist səfiri Otto Abetzlə etdiyi kiçik söhbətdən də anlaya bilərik. Abetz "Guernica" qarşısında Pikassoya "Bunu sən etmisən?" deyə soruşur və Pikasso Aberzə deyir: “Yox, sən etdin”. cavabını verir.
Pikassonun bu əsəri ilk baxışda xaotik və anlaşılması çətin görünsə də, yuxarıda qısaca qeyd etdiyim müharibə haqqında güclü bir hekayədən bəhs edir. İlk baxışda Pikassonun stifadə etdiyi rənglər və istifadə etdiyi obrazların formaları diqqət çəkir. "Guernica", divar rəsmi, eni 7,76 m və hündürlüyü 3,49 m olan monumental rəsmdir. Qara və ağın unikal istifadəsi müharibə əleyhinə mesajın çatdırılmasında mühüm rol oynayır.
Vurulma anı
Lampanın altında yerləşən atın bağırsaqları oxla deşilir və sanki ağrıdan qışqırır. Bu, alman bombardmançılarının ispan xalqına çəkdiyi əzabların simvoludur. Pikasso atın burnu və dişlərindən ibarət gizli kəllə də yerləşdirdi.
Buğa
İnsan gözlü öküz insan olmaq və canavar olmaq arasındakı mübarizəni simvollaşdırır. İspan millətçiliyi və totalitar rejimi öküz fiquru ilə işdə təcəssüm etdi.
Qadın
Rəsmin solunda olan qadın səmaya baxır və ölmüş körpəsini qucağında tutarkən gözlərindəki çarəsizlik görünür. Diqqətlə baxanda Pikassonun bu təsviri “ağlayan qadın” ləqəbli Dora Maarın portretlərini xatırladır. Əsərin sağ tərəfindəki, qadın fiquru, deyəsən, qollarını yuxarı qaldırıb, mat sifəti ilə səmaya üsyan edir.
Göyərçin
Əsərdəki, fiqurlar arasında demək olar ki, görünməz bir göyərçin də var. Bu müharibə zamanı Gernikada itirilən sülhün simvoludur.
Qılınc tutan adam
O, əsərdə yalançı mövqedə olan yeganə fiqurdur. Müharibə zamanı çoxlu zərbələr almasına baxmayaraq, qılıncını qəhrəmancasına saxlamağa davam edir. Döyüşçünün əlində gördüyümüz çiçək tökülən qana baxmayaraq solmayan ümidi təmsil edir.
İncəsənət tarixçisi Patricia Failing deyir ki, Pikassonun əsərində istifadə etdiyi fiqurlarla bağlı Pikassonun uşaqlığına qayıtmalıyıq. Atası onu ilk öküz döyüşünə aparanda Pikassonun cəmi üç yaşı vardı. Qəddarlıq, zorakılıq və faciə o vaxtdan Pikasso üçün vəsvəsəyə çevrilib.
Patricia Failing-ə görə, "Öküz və at İspan mədəniyyətinin mühüm personajlarıdır. Pikassonun özü zamanla bir çox fərqli rolları oynamaq üçün əlbəttə ki, bu personajlardan istifadə edib. Buğa və at arasındakı bu sıx əlaqə bütün dövrlərdə müxtəlif yollarla düşünülmüş bir janrdır. Pikassonun karyerası, bu baletdir”. Fallen təhlilini davam etdirir: "Buğa bəzən İspaniyanın simvolu, İspaniyanın və İspan mədəniyyətinin fəzilət və dəyərlərinin simvolu kimi görünür." "Bəzən bu, qaranlıq və işıq arasındakı əlaqədir. Beləliklə, öküz yaxşı ola bilər. Guernica ilə bağlı sorğunuzda hansı şərhi almağınızdan asılı olaraq, o, iştirak edir. Bunu alan adam və ya pis öküz ola bilər."
"Guernica"nın başqa mənaları varmı?
Universitet müəllimi Xose Maria Juarranz de la Fuentes iddia edir ki, Guernica rəssamın həyatını təsvir edir. Bu nəzəriyyəni alman sənət dileri Daniel Henri Kanveyler də irəli sürmüşdür. Nəzəriyyəyə görə, rəsm Pikassonun həyatında üç mühüm məqamı əks etdirir: uşaqlıq illərində baş vermiş dəhşətli Malaga zəlzələsi, 1930-cu illərdə münasibətlərdəki problemlər və dostu Karlos Kasagemasın intiharı.
Pikasso Guernica və ümumən sənətinin "mənası" haqqında danışmağı sevməsə də, bu rəsmin millətçi simvolizmi danılmazdır.
“Əgər siz mənim rəsmlərimdə bəzi şeylərə məna verirsinizsə, bu doğru ola bilər, amma bu məna vermək mənim fikrim deyil. Məndə hansı ideyalar, nəticələr varsa, mən onları instinktiv olaraq qəbul edirəm, rəsm çəkmək üçün çəkirəm. Mən hər şeyi olduğu kimi çəkirəm”.
Mənbə: Ceotudent.com
Tərcümə etdi: Amin Həsənli
