İtalyan əsilli Leonardo di ser Piero da Vinci rəsm, heykəltəraşlıq, elm, memarlıq, mühəndislik, musiqi və anatomiya sahəsindəki qabaqcıl işləri ilə intibah dövrünü formalaşdıran ən əhəmiyyətli sənətkarlardan, ixtiraçılardan və dahilərdən biri hesab olunur. Ən məşhur əsərləri arasında dünyanın ən bahalı sənət əsərlərindən sayılan “Salvator Mundi”, “Mona Liza”, “Vitruvian Dec”, “Son Şam yeməyi” kimi əsərlər var.
Leonardo Da Vinci 15 aprel 1452-ci ildə İtaliyanın Floransa yaxınlığındakı kiçik bir şəhər olan Vinçidə Notarius Messer ser Piero da Vinci və adlı bir kəndli qadının ailəsində anadan olmuşdur. Atası Leonardonun doğulduğu ildə başqa bir qadınla evləndikdən sonra anası Leonardoya beş yaşına qədər qayğı göstərib. Təxminən bu vaxt anası evlənəndə Leonardo nənə və babası ilə yaşamağa başlayıb, lakin 1466-cı ildə hər ikisi bir-birinin ardınca öldükdə atası Leonardonu özü ilə aparıb.
Leonardo nikahdan kənar bir uşaq olduğundan dövrün şərtlərinə görə universitetə getmək hüququ yox idi, lakin gənc yaşlarından rəssamlıqla məşğul olan Leonardonun rəsmləri atasının diqqətindən yayınmamış və onları florensiyalı rəssamlıq və heykəltəraşlıq ustası Andrea del Verrocchioya göstərib. Leonardonun rəsmlərini sevən Verrocchio onu özü ilə şagird götürüb. Şagirdliyi dövründə Leonardo rəsm, heykəltəraşlıq, memarlıq, həndəsə, təbiət elmləri və musiqi daxil olmaqla geniş təcrübə qazanıb.
Leonardo Da Vinçinin sənət həyatı
1482-ci ildə Verrocchiodan ayrıldıqdan sonra yenidən başlamaq üçün Florensiyadan Milana gedib. Milandakı ilk işi 1483-cü ildə San Francesco Grande kilsəsinin ibadətgahı üçün böyük bir qurbangah lövhəsinin mərkəzi hissəsi olacaq “qayalıqlar Madonnası” rəsm əsəri idi.
Leonardo bir tərəfdən Sforza ailəsi üçün mərasimlərdə və şəhər festivallarında istifadə olunan dəstlər və geyimlər hazırlayır, digər tərəfdən hərbi mühəndis və memar olaraq binalar, təyyarələr və silahlar dizayn etdi. Fiqurların eskizlərinə dair risalələri Leonardonun insan bədəninə və nəticədə anatomiyaya olan marağını artırır və 1480-ci illərdə Leonardo elmi və anatomik araşdırmalarına xüsusi diqqət yetirməyə başlayır. Bununla birlikdə, 1480-ci illərin sonlarında ilk dəfə insan bədəninin nisbətləri, anatomiya və fiziologiya ilə bağlı araşdırmalar aparıb.
Leonardo Milan dövründə hər sahədəki düşüncələrini qeyd etməyə başlayıb. Həm rəsmlərində, həm də əsərlərində solaxay olduğu üçün soldan sağa qeydlər edirdi. Bu yazı forması da mürəkkəbin ləkələnməsinin qarşısını aldı.
1493-cü ildə atasının xatirəsinə Milan Dükü Ludovico il Moro tərəfindən sifariş edilən atçılıq abidəsi üzərində işini davam etdirən Leonardo emalatxanasında nəhəng ölçülü, formalı və soba gil modelləri hazırlayıb. Ancaq bu zaman müharibə başlayıb, bu heykəl heç vaxt tamamlana bilməyib, yalnız Leonardonun bu dövrdə hazırladığı eskizlər qalıb.
1495-ci ilə qədər Ludovico il Moro bu dəfə Leonardoya Santa Maria delle Grazie monastırının yeməkxanası üçün “Son Şam yeməyi” mövzusunda bir fresk sifariş edib. Ancaq proqnozların əksinə olaraq, bu əsər Leonardonun ən böyük fiaskosu kimi tanınır. O, yeni freska texnikasını ilk dəfə sınadığı üçün iş bitdikdən dərhal sonra pisləşməyə başlayıb.
1503-cü ildə Florensiyaya qayıdan Leonardo Francesco del Giocondonun əmri ilə həyat yoldaşı Lisa del Giocondo olaraq daha yaxşı tanınan Mona Lizanın portretini çəkməyə başlayıb. Bu rəsm əsərini bitirdikdən sonra onu bütün səyahətlərində özü ilə aparıb.
1504-cü ildə atasının ölümü xəbərini aldıqdan sonra Leonardo Florensiyaya qayıdıb. Ögey qardaşları ilə mirasın bölüşdürülməsi barədə razılığa gələ bilməyiblər, amma çox sevdiyi əmisi bütün varlığını ona buraxıb.
Buonarroti və Raffaello ilə sənətkarın hekayəsi
Bu dövrdə Leonardo çağdaş iki böyük sənətkarla- Michelancelo Buonarroti və Raffaello ilə tanış oldu. Raffaello Mona Lizaya heyran qaldı və hətta onun üzərində işləmək fürsəti tapdı. Leonardo ilə Mikelancelo arasında mübahisə yarandı. Florensiya rəhbərliyi Palazzo Vecchio Hökumət Evinin böyük salonunun divarlarını şəhərin tarixinə həsr olunmuş böyük divar kağızları ilə təchiz etmək qərarına gəldi. Leonardodan “Angiari döyüşü”mövzusunda bir şəkil çəkməsi istəndi. Mikelancelonun “kaskina döyüşü”mövzusunda rəsm əsəri ilə birlikdə sərgilənməli idi. Ancaq hər iki rəsm tamamlana bilmədi.
Leonardo Da Vinçinin ilk əsərləri
1472-ci ildə Leonardo Florensiya rəssamları və heykəltəraşları Gildiyasına qəbul edildi. Bu müddət ərzində hələ də Verrocchio ilə işləyirdi. Bu dövrdə onun ustası Verrocchio “İsanın vəftizi”rəsminə sifariş aldı. Verrocchio, Leonardoya bu rəsmdəki mələklərdən birinin üzünü təsvir etməyi tapşırdı. Bu mələk fiquru Leonardonun bənzərsiz texnikası sayəsində o qədər diqqət çəkdi ki, Verrocchionun tələbəsinin
istedadına görə rəsm çəkməyi dayandırdığı deyilir.
Əsasən emalatxanada modellərlə işləyən Leonardo, digər tərəfdən təbiəti öyrənməklə məşğul idi. 1473-cü ildə çəkdiyi “Arno mənzərəsi” onun ilk eskiz işi idi, lakin 1475-ci ildə “Məryəmə müjdə " bu sahədəki bacarığının sübutu idi.
1478 – ci ildə Leonardo ilk vacib işi üçün sifariş aldı-bu, Florensiyadakı Palazzo Vecchioda yerləşən San Bernardo şapelinin qurbangah lövhəsini bəzəmək idi. Ancaq Leonardo bu şəkli tamamlamadı. Eynilə, 1480-ci ildə “Müqəddəs Jerom” un təsvir olunduğu qurbangah rəsmini və Bernardo şapelinin qurbangah lövhəsi kimi 1481-ci ildə Skopetodakı San Donato Manastırı üçün sifariş etdiyi “Augur krallarına ibadət” mövzusunda rəsm əsərlərini yarımçıq qoydu.
Leonardo Da Vinçinin anatomik rəsmləri
Leonardo 1506-cı ildə Florensiyadan ayrıldı və yenidən Milana qayıtdı. Bu vaxt işini şəhərin Fransız hökmdarı Charles d’ Amboise üzərində davam etdirdi. 1508-ci ildə “qayalıqlar Madonnası”nın ikinci versiyasını hazırladı.
Təxminən bu zaman Leonardonun anatomik rəsmləri onun rəsmlərindən üstün olmağa başladı. Anatomiyaya çox vaxt ayırırdı. Səhifələrdə qeydlər apararkən əsasən insan bədənlərini, eləcə də möhkəm və parçalanmış orqanları araşdırdı. Bu dövrdə Lombard aristokratının 15 yaşlı oğlu qraf Francesco Melzi rəssamın emalatxanasında tələbə kimi işə başladı. Melzi sonradan Leonardonun ən yaxın dostlarından biri oldu.
1511-ci ildə Leonardonun hamisi olan fransız idarəçisi Charles d ‘ Amboise öldü. 1512-ci ildə Fransızlar Milanı tərk etdikdən sonra Leonardo Papa onuncu Leonun qardaşşı, qardaşı Giuliano de “ Medicini” nin qəyyumluğunu alaraq Romaya getdi. Vatikan sarayında Guiliano Medici üçün işləməyə başladı. “Vəftizçi Yəhya” Leonardonun Roma dövründən bəri tək yazılmış yeganə və son rəsm əsəri idi.
1513-1516-cı illərdə Romada yaşayan Leonardo Papa üçün hazırlanmış müxtəlif layihələrdə iştirak etdi. Anatomiya və fiziologiyanı öyrənməyə davam etdi, lakin Papa cəsədləri öyrənməsini qadağan etdi.
1516-cı ildə , müdafiəçisinin ölümündən sonra Giuliano de ‘Medici Fransa kralı I. Françoisin dəvəti ilə saray rəssamı olaraq Fransaya köçdü. Francesco Melzi və Salai ilə birlikdə Amboisedəki Klu qalasında onun üçün xüsusi hazırlanmış bir malikanədə yerləşdi.
Leonardo Da Vinçinin ən vacib əsərləri
Salvator Mundi
2005-ci ildə yenidən kəşf edildikdən sonra dünyanın ən bahalı sənət əsərlərindən biri sayılan “Salvator Mundi” 15-ci əsrlərdə tarixə düşdü. İsanın Dünyanın xilaskarı kimi təsvir olunduğu rəsm əsəri XII əsrində təsvir olunan rəsmdə təsvir edilmişdir. Louis və həyat yoldaşı Breton Anne üçün yaradıldığı güman edilir. 2017-ci ildə alıcısını Christie ‘ s auksionunda düz 450,3 milyon dollara tapdı.
Sənət tarixçisi Martin Kemp Mona Lizaya bənzərliyi haqqında çox danışılan bir əsər haqqında: “çünki çox yumşaqdır. Sol gözünün üstündə - sağ tərəfdən göründüyü kimi - əti yumşaltmaq üçün etdiyi bəzi işarələr var və üzündə 1500-cü ildən sonra Leonardoya xas olan “çox yumşaq” adlandırıla bilən bir boya var. Leonardonun sonrakı əsərlərini birləşdirən şey, az bilinən bir şeyin psixoloji hərəkəti, eyni zamanda sirr hissidir. O, çəkir amma heç vaxt sizə cavab vermir. Mona Liza kimi”dedi.
Mona Liza
Leonardo Da Vinçinin ən məşhur əsəri olan “Mona Liza” Francesco del Giocondo daha çox Mona Liza kimi tanınan həyat yoldaşı Lisa del Giocondonun portreti kimi yazılmışdır. Bu, Sfumato texnikasında hazırlanmış 16-cı əsr rəsmidir, çalarları bir-biri ilə birləşdirərək yumşaq effekt yaratmağa yönəlmiş rəsm üsuludur, əsər yağlı boya portretidir. Rəsm hələ də Parisdəki Luvrda nümayiş olunur.
Son axşam yeməyi
XVI əsrdə Duke Lodovico Sforzanın istəyi ilə yaradılan bu freska 4,5 ilə 8,8 metr arasındadır və Peyğəmbərin adını daşıyır. İsa tutulmadan və çarmıxa çəkilmədən əvvəl onu yeməkdən götürür. Bu əsərdə Leonardo divardakı suluboya texnikasını sınaqdan keçirərək olduqca yenilikçi bir irəliləyiş edir, lakin Da Vinçinin istifadə etdiyi texnika bədii baxımdan uğurlu olsa da, zaman müqaviməti baxımından uğursuz olur.
Rəssamın iflici və ölümü
Qısa müddət sonra bədəninin sol tərəfi insult keçirsə də, rəsmi davam etdirdi, lakin tələbəsi və çoxdankı dostu olan Melzi ilə rəsm dərslərini öhdəsinə götürdü.Fırçadan çox istifadə edə bilməsə də, naxışlarla işləyərək və daşqın mövzusunda sürreal eskizlər çəkərək rəsmə böyük əhəmiyyət verdi.
1518-ci ildə sağ əli də iflic olan və yataq xəstəsi olan Leonardo, 2 may 1519-cu ildə 67 yaşında öldü və Florensiya Abbey kilsəsində dəfn olundu.
Mənbə: Oggusto
Tərcümə etdi: Aysu Əsədova
