Alimlər insan beyninin xatirələri necə formalaşdırdığını və dəyişdirdiyini ortaya qoyan çox mühüm bir kəşf ediblər. Aparılan yeni elmi araşdırmaya görə, insan beyni xatirələri sadəcə “saxlayan” bir mexanizm deyil. Əksinə, beyin hər dəfə bir xatirəni xatırlayanda onu yenidən qurur və müəyyən qədər dəyişdirir. Yəni xatirələr zamanla olduğu kimi qalmır, beynin daxili proseslərinə uyğun şəkildə redaktə olunur.
Alimlər bu prosesi ilk dəfə olaraq real vaxtda müşahidə etməyə nail olublar və bu, neyroelm sahəsində böyük irəliləyiş sayılır.
Tədqiqat zamanı xüsusi beyin görüntüləmə texnologiyalarından istifadə edilib. Məlum olub ki, insan bir hadisəni xatırlayarkən beynin yaddaşla bağlı hissələri aktivləşir və həmin xatirə sanki yenidən “yazılır”. Bu zaman xatirəyə yeni emosiyalar, hisslər və hətta yanlış detallar əlavə oluna bilər. Xüsusilə yuxu zamanı beyin gündəlik yaşanan hadisələri təhlil edir, vacib olanları möhkəmləndirir, lazımsız məlumatları isə zəiflədir. Bu səbəbdən insanlar eyni hadisəni illər sonra fərqli şəkildə xatırlaya bilirlər.
Alimlərin fikrincə, bu kəşf psixologiya və tibb sahəsində çox böyük əhəmiyyət daşıyır. Çünki travma sonrası stress pozuntusu, depressiya, yaddaş zəifləməsi və Alzheimer kimi xəstəliklər birbaşa xatirələrlə əlaqəlidir. Əgər xatirələrin necə dəyişdirildiyi daha dərindən öyrənilərsə, gələcəkdə travmatik xatirələrin təsirini azaltmaq və ya yaddaş problemlərini yüngülləşdirmək mümkün ola bilər. Bu araşdırma göstərir ki, yaddaş keçmişin dəyişməz izi deyil, beynin daim yenidən formalaşdırdığı canlı və çevik bir prosesdir.
Mənbə: Daily Science
Tərcümə etdi: Turqut Ansari
