Yuxusuz qalmaq üzrə qeydə alınmış ən uzun müddət təxminən 264 saatdır, yəni 11 gündən bir qədər çox. İnsanların yuxusuz nə qədər sağ qala biləcəyi dəqiq bilinmir, lakin yuxu çatışmazlığının təsirləri qısa müddətdə özünü göstərməyə başlayır.
Cəmi üç-dörd gecə yuxusuz qaldıqdan sonra siz hallüsinasiyalar görməyə başlaya bilərsiniz.
Uzunmüddətli yuxu çatışmazlığı aşağıdakı nəticələrə səbəb ola bilər:
idrak pozğunluqları
• əsəbilik
• sayıqlamalar
• paranoya
• psixoz
Yuxusuzluqdan ölmək son dərəcə nadir olsa da, mümkündür.
24 saat yuxusuz qalanda nə baş verir?
Bir gecə yuxusuz qalmaq nadir deyil. İş, imtahana hazırlaşmaq və ya xəstə bir uşağa baxmaq üçün gecəni yatmadan keçirə bilərsiniz. Bütün gecəni oyaq qalmaq xoşagəlməz olsa da, ümumi sağlamlığınıza ciddi təsir göstərməyəcək.
Buna baxmayaraq, bir gecə yuxusuz qalmaq müəyyən təsirlərə malikdir. Araşdırmalar göstərir ki, 24 saat oyaq qalmaq, qan spirt səviyyəsinin 0.10 faiz olması ilə müqayisə edilə bilər. Bu göstərici bir çox ölkədə qanuni sürücülük həddindən yüksəkdir.
24 saat yuxusuz qalmağın bəzi təsirləri bunlardır:
• yuxululuq
• əsəbilik
• qərarvermə qabiliyyətinin zəifləməsi
• mühakimə bacarığının zəifləməsi
• qavrayışın dəyişməsi
• yaddaş problemləri
• görmə və eşitmə pozğunluqları
• əl-göz koordinasiyasının azalması
• əzələ gərginliyinin artması
• titrəmə
• qəzaya düşmə və ya qəza riski
24 saatlıq yuxu çatışmazlığının əlamətləri adətən kifayət qədər yatdıqdan sonra yox olur.
36 saat yuxusuz qalanda nə baş verir?
Cəmi 36 saat oyaq qalmaq bədəninizə güclü təsir göstərə bilər.
Yuxu-oyaqlıq dövrü kortizol, insulin və insan inkişaf hormonu kimi müəyyən hormonların ifrazını tənzimləyir. Buna görə də, uzun müddət yuxusuz qalmaq bədənin bir çox funksiyasını poza bilər.
48 saat yuxusuz qalanda nə baş verir?
İki gecə yuxusuz qaldıqdan sonra əksər insanlar oyaq qalmaqda çətinlik çəkirlər. Onlar 30 saniyəyə qədər davam edən qısa yuxu epizodları yaşaya bilərlər. Bu “mikroyuxular” zamanı beyniniz yuxuya bənzər bir vəziyyətə keçir. Mikroyuxular istəmədən baş verir və onlardan sonra insan çaşqın və ya yönünü itirmiş hiss edə bilər.
48 saat yuxusuz qalmaq həm də immun sisteminizi zəiflədir. Bədəninizin infeksiyalarla mübarizə aparmasına kömək edən iltihab göstəriciləri yüksəlməyə başlayır. Bəzi araşdırmalara görə, yuxusuzluq təbii killer (NK) hüceyrələrinin aktivliyini azaldır. NK hüceyrələri viruslar və bakteriyalar kimi sağlamlığa qarşı təcili təhlükələrə reaksiya verir.
Elm bu barədə nə deyir?
Bifazik yuxu (gecə yuxusunun iki mərhələyə bölünməsi) ilə bağlı şəxsi müsbət təcrübələr çoxdur. Lakin elmi araşdırmalar bu yuxu rejiminin sağlamlığa faydalı olub-olmadığı ilə bağlı qarışıq nəticələr verir.
Bir tərəfdən, 2016-cı ildə aparılan bir araşdırma dünyada seqmentləşdirilmiş yuxu nümunələrinin geniş yayıldığını göstərir. Bu məqalədə müasir iş rejimi və süni işıqlandırma texnologiyalarının bir çox cəmiyyəti gecə boyunca 8 saatlıq monofazik yuxuya keçməyə məcbur etdiyi qeyd olunur. Sənaye dövründən əvvəl isə bifazik və hətta polifazik yuxu rejimləri adi hal hesab olunurdu.
Bundan əlavə, 2010-cu ildə aparılan bir araşdırma qısa mürgülərin faydalarını və onların mədəniyyətlərdə geniş yayılmasını araşdırıb. 5-15 dəqiqəlik mürgülərin idrak funksiyalarına müsbət təsir etdiyi bildirilib. 30 dəqiqədən uzun olan mürgülərin də faydalı olduğu qeyd olunsa da, bu mövzuda daha dərindən araşdırmalara ehtiyac olduğu vurğulanıb.
Digər tərəfdən, bəzi tədqiqatlar göstərir ki, xüsusilə kiçik yaşlı uşaqlarda mürgüləmə yuxunun keyfiyyətinə və idrak inkişafına mənfi təsir göstərə bilər. Əgər gündüz yuxusu gecə yuxusunu əvəz edirsə, bu problem yarada bilər.
Böyüklərdə isə günorta mürgüsü yuxu rejiminin pozulması və yuxusuzluq riskinin artması ilə əlaqələndirilir. Daimi yuxu çatışmazlığı (sleep deprivation) aşağıdakı sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər:
Mənbə: Healthline
Tərcümə etdi: Arzu Qafarova
