Türkiyənin mərkəzindəki təpələrdə yerləşən bu tarixi abidələr UNESCO-nun Dünya İrsi siyahısına daxil edilib. Bir zamanlar tarixə qarışmış bu şəhər, kral saraylarının, qayalara oyulmuş məbədlərin və hərbi abidələrin möcüzəvi bir nümayişidir. Təxminən 3,000 il ərzində unudulmuş və torpağın altında qalmış Hattuşa, Türkiyənin dərin tarixini əks etdirən sirli bir şəhərdir. Bir vaxtlar Het imperiyasının (e.ə. 1650-1193) paytaxtı olan bu qədim şəhər, hal-hazırda Çorum vilayətində yerləşir və qədim dünyanın ən böyük mərkəzlərindən biri olub.
1834-cü ildə üzə çıxarılan Hattuşa, uzun müddət mifoloji bir məkan hesab edilirdi; burada Het krallarının hekayələri və ilk araba döyüşləri əsas mövzu idi. Lakin bu günə qədər aparılan qazıntılar sayəsində bu möhtəşəm şəhər və minillər əvvəl orada yaşamış insanlar haqqında daha çox məlumat əldə olunmaqdadır.
Hetlər yüksək səviyyəli bir sivilizasiya kimi tanınırdılar və tikinti bacarıqları Hattuşada öz əksini tapıb. Böyük divarlar, möhtəşəm qapılar, müqəddəs məbədlər və kral sarayları Het memarlığı, mədəniyyəti və sənətkarlığının əsl xəzinəsini təşkil edir. Het imperiyasının paytaxtı olduğu ən qüdrətli dövrdə Hattuşada təxminən 50,000 insanın yaşadığı düşünülür. Onların taxta və palçıqdan tikilmiş yaşayış evləri mövcud olmasa da, qazıntılar zamanı adi Hetlərin həyatı haqqında ipucları verən bəzək əşyaları tapılıb.
Bu kəşflər arasında Boğazköy Arxivi də yer alır; burada rəsmi yazışmalar, mərasim prosedurları, peyğəmbərliklər və həmin dövrün ədəbiyyatını əks etdirən gil lövhələr tapılıb. Lövhələrdə həmçinin Het və Misir imperiyaları arasında tərtib edilmiş ilk məlum sülh müqaviləsi olan Kadeş Sülh Müqaviləsi də mövcuddur.
Hattuşanın ən diqqətəlayiq xüsusiyyətlərindən biri də onun geniş şəhər divarlarıdır. Altı kilometr uzunluğundakı divar, 100-dən çox qüllə və beş giriş qapısını əhatə edir və Hetlərin mürəkkəb müdafiə strategiyasını əks etdirir. Ziyarətçilər bələdçi turları seçərək, bu möhtəşəm müdafiə quruluşunun imperiyanı dörd əsrdən çox müddətdə işğallardan necə qoruduğunu öyrənirlər.
Hetlər müdafiə üçün şəhər divarlarından istifadə etməklə yanaşı, tanrılara dua edərək qorunma diləyirdilər. Yüksək dindar bir sivilizasiya olaraq, paytaxtları "1,000 Tanrının Şəhəri" adlandırılmış və müxtəlif dini fəaliyyətlərə ev sahibliyi etmişdir. Hattuşanın Yuxarı Şəhərində tapılan əksər strukturlar məbədlər kimi tanınıb. Lakin ən böyük müqəddəs struktur olan Böyük Məbəd, ziyarətçilərin daha geniş şəkildə görə biləcəyi aşağı ərazilərdə yerləşir. Fırtına tanrısı Teshub və günəş tanrıçası Arinna üçün həsr edilmiş bu məbəd, Hetlərin ibadət vərdişləri haqqında zəngin məlumatlar verir.
Hattuşanı ziyarət etmək, bir zamanlar Anadolu Türkiyəsinə hökmranlıq edən bir sivilizasiyanın qalmış izlərini araşdırmaq üçün bənzərsiz bir fürsətdir. Tarix həvəskarı və ya sadəcə maraqlı bir səyahətçi olmağınızdan asılı olmayaraq, bu qədim şəhər unudulmaz bir təcrübə vəd edir. Burada onun zəngin keçmişinin sirrləri gün üzünə çıxır.
Mənbə: CNN News
Tərcümə etdi: Arzu Qafarova
