Yeni təhlil eramızın 9-cu və ya 10-cu əsrlərinə aid Forsa üzüyü üzərindəki runik yazıların mənasına daha yaxından nəzər salır.
Forsa üzüyü (İsveçdə Forsaringen) Skandinaviyadan sağ qalmış ən qədim hüquqi mətndir və eramızın 9-cu və ya 10-cu əsrlərinə aiddir. Halbuki bu məlumat kağıza, daşa, taxtaya deyil, dəmir halqaya yazılmışdır.
Hüquqi sənədin diametri təqribən 43 santimetrdir, ehtimal ki, qapı dəstəyi kimi istifadə olunub və üzərində təxminən 250 run yazısı olan metal üzükdən ibarətdir. Üzüyün üzərindəki runik yazı, müəyyən bir cinayətə görə öküz və gümüşlə ödənilməli olan cəzaları təsvir edir - və ya ən azından əvvəllər düşündüyümüz budur.
Araşdırmanın müəllifi və Stokholm Universitetinin İqtisadiyyat Tarixi professoru Rodney Edvinsson, “Forsaringen kitabəsindəki 'uksa … auk aura tua' mətni əvvəllər tərcümə edilib ki, cərimələr həm öküz, həm də iki gümüşlə ödənilməlidir. Bu, günahkar tərəfin iki fərqli malla ödəməli olması demək olardı ki, bu da həm praktiki olmayan, həm də vaxt aparan idi."
Edvinssonun təhlilinə görə, “auk” sözünü “və” yox, “ya” kimi şərh etmək lazımdır, yəni cərimələri bir öküz və ya iki yük gümüşlə ödəmək olar.
Bu iki “ödəniş növünün” qeyd edilməsi, bəlkə də o dövrdə Skandinaviyanın dəyişən iqtisadiyyatını əks etdirir. 10-cu əsrin sonu və 11-ci əsrin əvvəllərində bölgə iqtisadiyyatı stimullaşdıran bir gümüş tələskəninin şahidi olub. Yeni tapılan zənginlik ilk yerli sikkələrin eramızdan əvvəl 995-ci ildə İsveçdə zərb edilməsinə səbəb olub. Lakin cəmi bir neçə onillikdən sonra, təxminən eramızın 1030-cu illərində sikkə istehsalı dayandırılıb və iqtisadiyyat standart ticarət vahidləri kimi mal-qara kimi qeyri-metal mallardan istifadə etməyə qayıdıb.
Mənbə: arkeofili
Tərcümə etdi: Aytac Musayeva
