Kafkanın ən mühüm əsəri sayılan “Metamorfoz” a bəzən onun öz həyatından lətifələr də daxildir. İlk dəfə 1915-ci ildə nəşr olunub və böyük təsir bağışlayıb. Hekayə Gregor Samsanın bir səhər işə getmək üçün durarkən oyanması və özünü nəhəng bir böcəyə çevrildiyini görməsi ilə başlayır. Kitab əvvəllər “Dəyişiklik” adı ilə nəşr olunub. Bununla belə, tərcüməçi Ahmet Camal "Qreqor Samsanın bir səhər yatağında özünü böcək kimi tapmasını məhz dəyişiklik deyil, bir "metamorfoz" adlandırır.
Qapını qıfıllayıb yatmağı vərdiş halına salan Qreqor anasının, atasının və bacısının təkidinə müqavimət göstərə bilmir və çətinliklə qapını açır. Bütün ailə oğullarının yeni görkəmini görəndə şoka düşür. Bu zaman müdiri də gəlib işə gəlməməsinin səbəbini öyrənmək istəyib. Qreqorun daha bu şəkildə işləməyəcəyi bəlli olub. Beləliklə, Qreqor otağından heç vaxt çıxmadan böcək kimi yaşamağa başlayır. Əslində, ailənin oğlunun işləməsinə çox ehtiyacı var. Çünki atanın oğlunun müdirinə külli miqdarda borcu var. Evdə işləyən birinin itməsi ilə ailə böyük maddi itki yaşamağa başlayır. Qoca ata yenidən işə başlamalı olur. Ailənin digər üzvü kiçik bacı Qretedir.
Çevrilmənin başlanğıcında o, Qreqorun qayğısını öz üzərinə götürür. Lakin sonradan darıxır və qəsdən otağı təmizləməyə və çirkli yeməkləri tərk etməyə başlayır. Əslində, onun bir arzusu var. O, skripka çalmağı sevir. O, bu istedadını daha da inkişaf etdirib konservatoriyaya getməyi qarşısına məqsəd qoyub. Lakin ailənin maddi imkansızlığı onu bu arzusunu təxirə salmağa məcbur edir. Bu arada anası oğlunu ümumiyyətlə görmək istəmir və atası tərəfindən bir neçə dəfə döyülür. Ailə maddi sıxıntıya dözə bilmir və üç qaşqabaqlı saqqallı kişi kirayə götürürlər. Kişilərin heç bir çirkə dözümü yoxdur. Bir gün onların qızı Grete skripka çalır və kişilər ondan onlarla oynamağı xahiş edirlər. Amma bu onların xoşuna gəlmir. Otağında həbsdə olan Qreqor bunu fərq edir və bacısını qorumaq və otağına aparmaq üçün yemək otağına daxil olur. Belə iri həşəratın görünməsinə dözə bilməyən kirayəçilər ailəni məhkəməyə verəcəkləri ilə hədələyirlər. Ailə şurası toplaşır və Qreqorun artıq insan olmadığını və köhnə mənliyi ilə heç bir əlaqəsi olmadığını iddia edərək onu evdən qovmaq qərarına gəlir. Bu vaxt qulluqçu Qreqorun hərəkətsiz qaldığını görür və ailəyə müjdə verir. "Bax, öldü! O, orada uzanıb, quyruğu tamamilə titrəyir!" Deyərək ailəni xəbərdar edir. Samsa bəy kişilərin bu münasibətinə dözə bilmir və onları işdən çıxarır. Kitabın sonunda ailənin üç üzvü ana, ata və qız aylar sonra ilk dəfə birlikdə evdən çıxır və şəhər xaricinə getmək üçün tramvaya minirlər. İndi onlar yeni həyata başlamaq qərarına gəlirlər.
Kitabın həcmi çox qısa olsa da, ciddi psixoloji təhlili olan kitabdır. Burada Kafka sistemə tənqidi gözlə baxır. Qreqor sistemin quludur və atasının borcunu ödəməli olur. Bu əsarətdən xilas olmaq üçün o, həşərat çevrilməli idi. Amma bu azadlıq ona heç bir xeyir vermir. Qreqor böcəyə çevrilsə də, insan və özü qalmağa çalışır. Cəmiyyət bunu qəbul etməyəndə o, ölümü seçir.
Mənbə: yazarokur.com
Tərcümə etdi: Aydan İbrahimli
