Xaşxaş çiçəyinin faydaları bütün dünyada bilindiyi üçün bu çiçək bolluqda mövcuddur. Xaşxaş çiçəyi kimi də tanınan xaşxaş çiçəyi Papaveraceae ailəsinə aiddir və vətəni Avropa, Asiya və Şimali Amerika kimi dünyanın müxtəlif yerlərindədir. Onlar ən çox parlaq rəngli yarpaqları ilə tanınırlar.Bu rənglər qırmızı, ağ, çəhrayı və ya bənövşəyi ola bilər. Xaşxaş bitkisi ümumiyyətlə mülayim iqlimlərdə böyüyür və yaxşı qurudulmuş torpaqda inkişaf edir. Tarixən xaşxaş çiçəkləri təkcə estetik cəlbediciliyinə görə deyil, həm də müalicəvi xüsusiyyətlərinə görə becərilirdi.
Xüsusilə, tiryəkdən əsrlər boyu güclü ağrıkəsici olan morfin və kodein kimi opiatların istehsalında istifadə edilir. Lakin xaşxaş çiçəkləri opioidlərlə əlaqəli olmaqdan əlavə insan sağlamlığına daha çox şey təklif edir. Xaşxaş çiçəyinin faydaları ənənəvi tibbdə uzun bir tarixə malikdir, çiçəyin müxtəlif hissələri müxtəlif xəstəliklərin müalicəsində istifadə olunur.Xaşxaş çiçəyinin faydalarını aşağıdakı kimi sıralamaq olar:
Ağrı kəsici: Xaşxaş çiçəyinin ən məşhur faydalarından biri də ağrıların idarə edilməsində istifadəsidir. Morfin və kodein kimi tiryəkdən əldə edilən birləşmələr əsrlər boyu güclü ağrıkəsici kimi istifadə edilmişdir. Bu birləşmələr beyin və onurğa beynindəki opioid reseptorlarına bağlanaraq ağrı hissini azaldır. Asılılıq potensialına görə opioidlərin istifadəsi nəzarət altına alınsa da, onların ağrı kəsici effektivliyi yaxşı sənədləşdirilib.
Sakitləşdirici və Rahatlaşdırıcı Xüsusiyyətlər: Xaşxaş çiçəkləri təbii sakitləşdirici və rahatlaşdırıcı xüsusiyyətlərə malikdir. Xüsusilə haşhaş toxumu çayı xaşxaş toxumundan hazırlanmış içkidir və ənənəvi olaraq istirahəti təşviq etmək və yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq üçün istifadə olunur. Toxumlarda az miqdarda opiatlar var ki, onlar ehtiyatla istehlak edildikdə, asılılıq riski olmadan yüngül sakitləşdirici təsir göstərə bilər. Buna görə də xaşxaş toxumu çayı yuxusuzluq və narahatlıq üçün məşhur təbii vasitədir.
Həzm Sağlamlığı: Xaşzaş toxumu sağlam həzm sistemi üçün vacib olan liflə zəngindir. Lif bağırsaq hərəkətlərini tənzimləyir, qəbizliyin qarşısını alır və faydalı bağırsaq bakteriyalarının böyüməsini təşviq edir. Bundan əlavə, xaşxaş toxumunun tərkibindəki sağlam yağlar həzm sistemini tənzimləyir və həzmi asanlaşdırır.
Sümük Sağlamlığı: Xaşxaş toxumu yaxşı bir kalsium və fosfor qaynağıdır, hər ikisi sümüklərin möhkəm və sağlam olması üçün vacibdir. Xaşxaş toxumlarının müntəzəm istifadəsi osteoporoz kimi sümüklərlə əlaqəli xəstəliklərin qarşısını almağa kömək edə bilər. Bundan əlavə, xaşxaş toxumunun tərkibindəki maqnezium kalsiumun udulmasını dəstəkləyərək sümük sağlamlığında mühüm rol oynayır.
Dəri Sağlamlığı: Haşhaş toxumlarının antioksidant xüsusiyyətləri dəri sağlamlığı üçün faydalıdır. Toxumlarda dərini sərbəst radikalların yaratdığı zərərdən qoruyan birləşmələr var. Bu, erkən yaşlanmaya və dəri xəstəliklərinə səbəb ola bilər.Bundan əlavə, xaşxaş toxumunun tərkibindəki sağlam yağlar dərini nəm saxlayır və dərinin elastikliyini qoruyur. Xaşxaş toxumu yağı nəmləndirici və iltihab əleyhinə xüsusiyyətlərinə görə dəriyə qulluq vasitələrində tez-tez istifadə olunur. Xaşxaş çiçəyinin faydaları insan sağlamlığı üçün vacib olsa da, tərkibindəki təbii birləşmələr, xüsusən də toxumları və lateksin tərkibində olan alkaloidlər sayəsində potensial yan təsirləri var. Xaşxaş çiçəyinin potensial yan təsirlərinə aşağıdakılar daxildir:
Asılılığın inkişafı: Xaşxaş toxumlarında morfin və kodein kimi az miqdarda opiat alkaloidləri var. Kulinariya məqsədləri üçün istifadə edilən xaşxaş toxumlarında miqdarlar ümumiyyətlə az olsa da, çox miqdarda istehlak etmək və ya bitkinin digər hissələrini (məsələn, lateks və ya tiryək) istifadə etmək asılılığın inkişafına səbəb ola bilər.
Tənəffüs çətinliyi: Xaşxaş çiçəyindən istehsal olunan opiatlar tənəffüs depressiyasına, yəni tənəffüs prosesinin ləngiməsinə səbəb ola bilər. Bu, yüksək dozalarda təhlükəli və potensial olaraq həyat üçün təhlükə yarada bilər.
Həzm problemləri: Böyük miqdarda xaşxaş toxumu istehlakı qəbizlik, mədə krampları və ürəkbulanma kimi həzm problemlərinə səbəb ola bilər. Toxumlardakı lif miqdarı həddindən artıq istehlak edildikdə mədə-bağırsaq narahatlığına da səbəb ola bilər.
Dərman qarşılıqlı təsiri: Xaşxaşdan əldə edilən birləşmələr digər sedativlər, antidepresanlar və ağrı kəsiciləri də daxil olmaqla müxtəlif dərmanlarla qarşılıqlı təsir göstərə bilər. Bu qarşılıqlı təsirlər sedativ təsirləri artıra və potensial təhlükəli yan təsirlərə səbəb ola bilər.
Mənbə: Medical park
Tərcümə etdi: Aynur Mikayılova
