24media.az "İncəsənətin inciləri" rubrikası üçün "Fluxus cərəyanı" haqda qısa icmalı təqdim edir.
Fluxus cərəyanı 1960-cı illərdə yaranan və musiqi, performans, vizual incəsənət və poeziyanı birləşdirən eksperimental bir hərəkatdır. Fluxus, latın dilində "axmaq" mənasını verir və bu cərəyanın əsas məqsədi, incəsənətin sərhədlərini genişləndirərək, onu gündəlik həyatın bir hissəsinə çevirməkdir. Bu hərəkatın nümayəndələri, ənənəvi incəsənət qaydalarına qarşı çıxaraq, daha demokratik və əlçatan bir incəsənət yaratmağa çalışmışlar.
Fluxus cərəyanının yaranmasında böyük rol oynayan şəxslərdən biri George Maciunas idi. O, Fluxus hərəkatının əsas təşkilatçısı və konseptual lideri olmuşdur. Maciunas və onunla birlikdə olan digər sənətçilər, incəsənəti elitar bir sahə olmaqdan çıxarıb, hər kəs üçün əlçatan etmək istəyirdilər. Onlar, incəsənətin əyləncəli, düşündürücü və provokativ olmasını hədəfləyirdilər.
Fluxus cərəyanının ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri, onun multidisiplinar təbiətidir. Bu hərəkatın sənətçiləri, müxtəlif incəsənət formalarını birləşdirərək, unikal və yenilikçi əsərlər yaratmağa çalışırdılar. Məsələn, John Cage, musiqi və performans sənətini birləşdirərək, səs və hərəkətlərin təbii axışını vurğulayan əsərlər yaratmışdır. Onun 4'33" adlı əsəri, tamaşaçıları sükutun və ətraf mühit səs-küyünün bir hissəsi olmağa dəvət edir.
Fluxus cərəyanının digər önəmli nümayəndələrindən biri Yoko Ono idi. Onun performans əsərləri və konseptual işləri, tamaşaçıları incəsənətin yaratdığı təcrübənin bir hissəsi olmağa çağırırdı. Məsələn, onun "Cut Piece" adlı performansında, tamaşaçılar ona yaxınlaşaraq paltarını kəsirdilər, bu da incəsənətin interaktiv və cəsarətli tərəfini vurğulayırdı.
Fluxus cərəyanının bir başqa önəmli xüsusiyyəti, onun anti-kommersial və anti-institusional təbiətidir. Fluxus sənətçiləri, incəsənətin kommersial məqsədlərlə istifadəsinə qarşı çıxaraq, onun daha təmiz və səmimi olmasını hədəfləyirdilər. Onlar, incəsənətin sərhədlərini genişləndirərək, onun həm yaradıcılar, həm də izləyicilər üçün sərbəst bir ifadə vasitəsi olmasını istəyirdilər. Bu səbəbdən, Fluxus hərəkatının sənətçiləri, ənənəvi incəsənət institutlarına və bazarına qarşı çıxaraq, öz işlərini sərbəst şəkildə paylamağa və yayımlamağa çalışırdılar.
Fluxus cərəyanının əsas təcrübə sahələrindən biri "happening"lər idi. Bu, sənətçilərin planlı və ya planlanmamış performanslarını əhatə edən bir növ interaktiv sənət növü idi. Happeninglər, tamaşaçıların aktiv iştirakını tələb edir və onların hərəkətləri ilə birgə formalaşırdı. Bu növ performanslar, incəsənətin təsadüfi və gözlənilməz təbiətini vurğulayırdı. Allan Kaprow, happeninglərin əsas yaradıcılarından biri kimi tanınır və onun işləri Fluxus cərəyanının əsas nümunələri arasındadır.
Fluxus cərəyanı, həmçinin "fluxkit"lər adlanan kiçik, daşıması asan və əlçatan sənət əsərləri ilə də tanınır. Bu kəsici, kolajlar, partitura və digər kiçik incəsənət obyektlərindən ibarət olan dəstlər, insanların gündəlik həyatında istifadə edə biləcəyi sənət vasitələri kimi düşünülmüşdü. Fluxkitlər, incəsənətin müasir cəmiyyətdə daha çox yayılması və əlçatan olmasına xidmət edirdi.
Fluxus hərəkatının təsiri müasir incəsənətdə hələ də hiss olunur. Performans sənəti, konseptual incəsənət və səs sənəti kimi sahələrdə Fluxus cərəyanının prinsipləri və metodları davam etdirilir. Fluxus, sənət dünyasına daha geniş bir perspektiv gətirərək, onun demokratikləşməsinə və yenilikçi ifadə formalarının yaranmasına böyük töhfələr vermişdir.
Fluxus cərəyanı, incəsənətin yalnız gözəllik və estetik anlayışlarla məhdudlaşmadığını, eyni zamanda gündəlik həyatın bir hissəsi olduğunu göstərmişdir. Bu hərəkat, sənətçilərə daha çox sərbəstlik və ifadə azadlığı verərək, onların yaradıcılığını yeni səviyyələrə qaldırmışdır. Fluxus, incəsənətin sərhədlərini genişləndirərək, onun cəmiyyət üçün əhəmiyyətini artırmış və müasir incəsənət dünyasında özünəməxsus yerini tutmuşdur.
Hazırladı: Gülay Qəribova
Mənbə: https://www.artspace.com/magazine/art_101/book_report/what-was-fluxus-54032
