"İncəsənətin inciləri" rubrikası Dadaizm cərəyanı haqda qısa icmalı təqdim edir:
20-ci əsrin əvvəllərində Birinci Dünya Müharibəsinin dağıdıcı təsiri altında formalaşan Dadaizm ənənəvi incəsənət qaydalarına və məntiqə meydan oxuyan radikal bir sənət cərəyanı olaraq meydana çıxdı. İsveçrənin Zürih şəhərində Cabaret Voltaire adlı sənət kafeində 1916-cı ildə qurulan Dadaizm müharibənin və onu yaradan cəmiyyətin absurdluğuna qarşı çıxış etdi. Hərəkatın qurucuları arasında Hugo Ball, Emmy Hennings, Tristan Tzara, Hans Arp və Richard Huelsenbeck kimi sənətkarlar yer alırdı.
Dadaizm öz mahiyyətində məntiqsizlik və absurda böyük əhəmiyyət verirdi. Dadaist sənətkarlar ənənəvi sənət anlayışlarını rədd edir, təsadüfi prosedurlar və materiallardan istifadə edərək əsərlər yaradırdılar. “Cut-up” texnikası və kollaj kimi metodlar bu cərəyanın əsas yaradıcılıq üsulları arasında idi. Bu yanaşma sənətin müqəddəsliyinə qarşı çıxaraq, sənətin hər hansı bir forma və məzmunla məhdudlaşmaması gərəkdiyini vurğuladı.
Dadaizm həm də bir protest və üsyan hərəkatı idi. Dadaistlər müharibəyə və burjua cəmiyyətinə qarşı çıxaraq, sənətin siyasi və sosial dəyişiklik üçün bir vasitə olduğuna inanırdılar. Bu məqsədlə, müxtəlif media və formaları birləşdirərək performans, şeir, rəsm, heykəltəraşlıq və fotoqrafiya kimi sahələrdə fəaliyyət göstərdilər.
Dadaizmin ən məşhur nümunələrindən biri, Marcel Duchamp’ın 1917-ci ildə yaratdığı “Fountain” adlı əsərdir. Duchamp, adi bir pisuarı sənət əsəri kimi təqdim edərək, sənətin nə olduğunu və nə olmadığını yenidən düşündürdü.
Digər diqqətəlayiq dadaist sənətkarlar arasında kollaj və fotomontaj işləri ilə tanınan Hannah Höch və "Merz" seriyası ilə məşhur olan Kurt Schwitters var idi.
Dadaizm müharibə sonrası dövrdə cəmiyyətin absurdluğunu və məntiqsizliklərini vurğulayaraq, sənət dünyasında əhəmiyyətli bir dönüş nöqtəsi oldu. Dadaistlər, sənətin sərhədsiz və hər şeyin mümkün olduğunu nümayiş etdirərək, gələcək nəsil sənətkarlar üçün yeni yaradıcı yollar açdılar.
Hazırladı: Gülay Qəribova
Mənbə: https://www.nef.com.tr/blog/dadaizm-nedir-kuralsiz-ve-ozgur-bir-sanat-akimi/
