Bu gün:

Otistik insanlarda səs həssaslığı özünü necə göstərir?


Bir çox autizmli insanlar həssas həssaslıq adlanan bir vəziyyətlə qarşılaşırlar. Həssas həssaslıq yaşayan bir insan ətrafdakı səs, toxunma və qoxu kimi qıcıqlandırıcıları adi bir insandan çox daha sıx qavraya bilir. Səs həssaslığı adlanan vəziyyət bir çox autizmli insanın yaşadığı və həyatlarına təsir etdiyi bir vəziyyətdir.    

1 – Səsli mühitlərdən qaçınmaq 

Bir çox autizmli insanlar üçün yüksək səsli mühitlər stress və fiziki ağrı mənbəyidir. Onlar nə qədər çalışsalar da, ətrafdan gələn səsləri çox yüksək səslə eşitdiklərini və bu səslərə əsla göz yuma bilməyəcəklərini söyləyirlər. 

2 – Səs həssaslığı nəticəsində səslərə şiddətli reaksiya 

Otistik uşaqların yüksək səsli mühitlərdə qulaqlarını örtməsi, ağlama və ya qışqırma davranışı göstərməsi çox yaygındır. Bu cür reaksiyaların əsas səbəbi ağrı və stressdir. Güclü və mürəkkəb səslər bir çox autizmli insanlarda ciddi başağrısı və qulaq ağrılarına səbəb olur və bu səslərə məhəl qoymamaq mümkün olmadığı üçün stress səviyyəsi artdıqca artır. 

3 – Heç kimin eşitmədiyi səslər haqqında danışmaq 

Bu maddə autizmli uşaqların ən çox səhv başa düşüldüyü və ən çox “diqqət çəkməyə” çalışmaqda və ya “korlanmış” olmaqda günahlandırıldığı vəziyyət ola bilər. Bir çox autizmli insanlar üçün səsə qarşı həssaslıq çox eşitmək deməkdir. Məhz buna görə də səsə həssas olan autizmli insanlar daim mətbəxdə soyuducunun səsini, lampadan gələn vızıltını, uzaqdan gələn avtomobillərin səsini eşidirlər. Səslərə həssas olan neyrotipiklər çox vaxt bu səslərdən belə xəbərdar olmurlar. Buna görə də onlar otistik insanları yalan danışmaqda və ya şişirtməkdə ittiham edə bilərlər. 

4 – Səs həssaslığına görə bəzi insanlarla danışmaqdan imtina etmə 

Bəzi insanların səs tonu bəzi autizmli insanları narahat edə bilər. Çox rast gəlinməsə də, xüsusilə səs həssaslığı çox yüksək olan və sosial normalara uyğun olmayan autizmli uşaqların tonunu bəyənmədikləri insanlardan qaçmağa çalışdıqları görülə bilər.  

5 - Güclü səslərə məruz qaldıqda aqressivləşmək

Səs həssaslığı olan insanlar çox vaxt başqa heç kimin eşitmədiyi və əhəmiyyət vermədiyi səslərdən ciddi şəkildə təsirlənirlər. Bu zaman səbəbin səs həssaslığı olması ehtimalı hər zaman nəzərə alınmalı, zərurət yarandıqda uşağa müəyyən mübarizə mexanizmləri öyrədilməlidir ki, problem partlayış nöqtəsinə çatana qədər həll olunsun. Bu nöqtədə faydalı ola biləcək bəzi təkliflər arasında uşağı bir şey narahat edəndə danışmağa təşviq etmək, səsi ləğv edən qulaqlıqlardan istifadə etmək və uşağı stimullaşdırmağa təşviq etmək daxildir.

6 – Səs-küylü mühitləri tərk etdikdən sonra həddindən artıq yorğunluq 

Bir çox otistik insanlar səs-küylü mühitləri tərk etdikdən sonra ciddi yorğunluq və dözümsüzlük yaşayırlar. Sensor həssaslıqlar insanın enerjisinin çox tez udulmasına səbəb olan şərtlərdir. Sensor yorğunluğu yaşayan bir insan uzun müddət qaranlıq və səssiz bir otaqda qalma ehtiyacı hiss edə bilər, normal olaraq danışaraq ünsiyyət qursa da danışa bilməməyə başlaya bilər və ya səs-küylü mühitləri tərk etdikdən sonra çox asanlıqla ağlamağa başlaya bilər. 

7 – Səsin ağrılı olduğunu söyləməyin 

Bəzən fiziki səbəblərdən də qulaqda ağrı hiss etmək mümkündür. Buna görə də, bunun hissiyyatlı ağrı olub-olmadığına qərar verməzdən əvvəl autizmli yaxınınızla birlikdə həkimə getmək və onların qulaqlarını müayinə etmək və həqiqətən fiziki problem olub-olmadığını yoxlamaq çox vacibdir. 

8 – Məktəbə getməkdən imtina 

Məktəblər tez-tez çox səs-küylü olur, çoxlu səslər bir-birinin üstünə yığılır, bir-biri ilə əlaqəsi olmayan qışqırıqlar arabir gəlir, tənəffüs zəngləri tez-tez çalınır və müəllimlər səs-küyü boğmaq üçün tez-tez səslərini qaldırırlar, lakin çox vaxt uğur qazanmırlar. Bütün bu şərtlərin birləşməsi məktəbi hiss həssaslığı olan otistik bir uşaq üçün enerji əmici cəhənnəm kimi hiss etdirə bilər. Bir çox autizmli uşaqlar mükəmməlliyə meyllidirlər və ətrafdakı böyükləri xoşbəxt etməyə çox diqqət yetirirlər. Bu səbəbdən məktəbdə davamlı olaraq sıx stress yaşayan və enerji çatışmazlığından ev tapşırıqlarını yerinə yetirə bilməyən autizmli uşaqlar müəyyən bir müddətdən sonra məktəbə getməyə ciddi şəkildə üsyan etməyə başlaya bilərlər.

9 – Səs həssaslığı nəticəsində qulaqları örtmək 

Bir çox autizmli insanlar yüksək səslərə məruz qaldıqda yaşadıqları narahatlığı azaltmaq üçün qulaqlarını örtməyə müraciət edirlər. Lakin unudulmaması lazım olan məqamlardan biri də odur ki, həssaslığı olan hər uşaq qulaqlarını örtmə davranışını göstərmir və hətta hər bir hiss həssaslığı olan insanda səs həssaslığına malik olduğu qənaətinə gəlmək olmaz.   

10 – Müəyyən səslərə qarşı xüsusi həssaslıq (mühərrik, siqnalizasiya və s.) 

Bir çox otistik uşaqlar motosiklet, avtomobil və şarlardan qorxmaq kimi davranışlar nümayiş etdirirlər. Bu cür davranışın minlərlə müxtəlif səbəbinin olması mümkün olsa da, əksər hallarda bu, duyğu həssaslığı ilə bağlıdır. 

Mənbə: merhabaspekturum.com

Tərcümə etdi: Aminə Paşazadə

Paylaş
Şərh əlavə et