Autizm spektri pozğunluğu (ASD) neyroinkişaf pozğunluğu və vəziyyətidir. Bir çox insanlar üçün sosial qarşılıqlı əlaqədə, ünsiyyət bacarıqlarında və məhdud maraqlarda əhəmiyyətli çətinliklərə səbəb olur. Autizm fərdlərin sosial qarşılıqlı əlaqədə çətinlik çəkməsinə, ünsiyyət bacarıqlarında çatışmazlıqlara və təkrarlanan davranışlara səbəb olur. Autizm genetik və ətraf mühit amillərinin kompleks qarşılıqlı təsiri nəticəsində yarana bilər. Bu məqalədən autizm spektrinin pozğunluğunun nə olduğunu, onun əlamətlərini və mövcud müalicə variantlarını ətraflı öyrənə bilərsiniz.
Autizm adətən 3 yaşında başlayan və ömür boyu davam edən inkişaf pozuqluğudur və bu, fərdin ətrafı ilə uyğun şifahi və şifahi olmayan əlaqələr qura bilməməsi olaraq təyin edilə bilər. İndiki vaxtda sadə testlərlə erkən diaqnoz qoymaq olar. Erkən diaqnoz və müvafiq reabilitasiya proqramı bu halların həyata qaytarılmasında böyük rol oynayır.
Autizmin səbəbi tam məlum deyil. Bunun genetik olduğu düşünülür. Oğlanlarda qızlara nisbətən daha çox rast gəlinir. Autizmli insanların 70%-də əqli gerilik var. Üstün zəka 10% -də görülə bilər. Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozğunluğu, əhval pozğunluqları və epilepsiya autizmlə baş verə bilər.
Autizm pozğunluğunun səbəbləri nələrdir?
Autizm pozğunluğunun dəqiq səbəbi hələ tam başa düşülməyib. Bununla belə, autizm pozğunluğunun çoxsaylı təsiredici amillərin birləşməsi nəticəsində meydana gəldiyi düşünülür. Autizm pozğunluğunun potensial səbəblərini göstərən bəzi amillər bunlardır:
Genetik faktorlar: Genetik meyl autizm pozğunluğunun inkişafı ilə əlaqəli olduğu düşünülən ən güclü amildir. Bəzi genlərin autizm pozğunluğuna qarşı həssaslığı artıra biləcəyi və xəstəliyin inkişafında rol oynaya biləcəyi düşünülür. Ailədə autizm pozğunluğu olan insanlar autizm riski altındadırlar.
Ətraf mühit faktorları: Bəzi ətraf mühit faktorlarının autizm pozğunluğunun inkişafında təsirli ola biləcəyi təklif edilir. Məsələn, hamiləlik zamanı məruz qalan bəzi infeksiyalar, zəhərli maddələr və ya prenatal risk faktorları autizm riskini artıra bilər. Bununla belə, hansı ətraf mühit faktorlarının autizm spektrinin pozulma riskini artırdığı tam olaraq müəyyən edilməmişdir.
Beyin inkişafı: Autizm pozğunluğu olan şəxslərin beyin inkişafında fərqlərin olduğu düşünülür. Beyin strukturları və əlaqələrindəki fərqlər sosial qarşılıqlı əlaqə, dil və ünsiyyət bacarıqlarına təsir göstərə bilər.
İmmunoloji faktorlar: İmmunitet sistemi ilə əlaqədar.
Digər amillər: Valideynlərin irəli yaşı, hamiləlik zamanı baş verən ağırlaşmalar və vaxtından əvvəl doğuş kimi amillərin autizm spektrinin pozulma riskini artıra biləcəyi düşünülür. Bu amillər birlikdə autizm spektrinin pozulmasına kömək edir.
Mənbə: medicalpark
Tərcümə etdi: Nuray Mürsəlova
