24media.az "İncəsənətin inciləri" rubrikasına "Düşmüş mələk" əsəri ilə davam edir..
Fransız akademik sənətinə əsaslanan əsərlərində rəssam neoklassizmin klassik forma və kompozisiya dizaynından istifadə edərək yeni sintezlər yaradır, eyni zamanda romantik sənətdə olduğu kimi təxəyyül üzərində qurulmuş güclü emosiyaları önə çəkir.
Buna görə də gördüyümüz bu əsər bizə şeytanla empatiya qurma şansı verdiyi və heyranedici görüntü ilə buna nail olduğu üçün sənət tarixinin ən ikonik əsərlərindən biridir. Biz hamımız xəyanət edirik, məyus oluruq, qəzəblənirik, ürəyimiz qırılır, şəhvət hissi keçiririk və ya özümüzü günahın sonsuz nümunələri arasında görürük.
Burada Alexandre Cabanel bizi içimizdəki şeytana, ürəyimiz qırılan və qəzəbləndiyimiz anlara aparır. Şəkilə baxdığınız zaman çox sıx bir emosiyalar mübadiləsinə girirsiniz. Və şeytanla...
Bunu başa düşdüyünü və hiss etdiyini düşünürsən. Özünüzü dəyərsiz və tək hiss etdiyiniz zaman burada gördüyünüz şeytana baxmaq bir qədər rahatlıq verə bilər. Qəzəb və nifrətlə dolu bu gözəl fiqur içimizdəki günahkarın əksi kimidir. Alexandre Cabanel burada Lucifer ilə məşğul olur. Lucifer adı "işıq verən" deməkdir. Yəni gördüyümüz bu iblis əslində gözəllik və zəriflik bəxş edilmiş bir varlıq olduğundan, rəssam onu mümkün qədər gözəl təsvir etməyi qarşısına məqsəd qoymuşdur.
Bunu da müqəddəs mətnlərə yaraşan şəkildə etdiyini deyə bilərik. Latın dilində "Günəş ulduzu" mənasını verən adı bizə çox pis görünüşlü bir insanı xatırlatmır. Alexandre Cabanel burada şeytanın təsvirini əsasən Tövrat mətnlərindəki versiyasına əsaslanaraq təsvir edir.
“Sən gözəllərin və müdriklərin ən mükəmməli idin. Sən Allahın bağında idin, Eden. Paltarlarınız naxışlı daşlarla və qızılla bəzədilib. Bunlar sizə yaradıldığınız zaman verilmişdir. Sənin qüdrətinə görə səni öz mühafizəçim etdim. Siz Allahın müqəddəs dağına və odlu tarlalara girə bilərsiniz. Etdiyiniz heç bir şeyə görə məsuliyyət daşımadınız. Nəhayət, o, pisliklə doldu. Zorakılıq yaratdın və günahkar oldun. Ona görə səni Allah dağında qadağan etdim. Mən sizə odlu çölləri qorumağı qadağan etmişəm. Onun gözəlliyi təkəbbürlə dolu idi. Müdrikliyinizi təkəbbürünüz və şöhrətiniz üçün istifadə etdiniz. Səni içindəki odla dünyaya dustaq etdim. Səndən sonra gələnlərlə birlikdə əbədi odda yanacaqsan və külə dönəcəksən. Bu, sənin üçün dəhşətli sondur".
Bu şəkildə gördüyümüz Lüsifer təkəbbürünə görə insana baş əyməkdən imtina etdi, şöhrətpərəstliyinin qurbanı oldu və sadəcə olaraq cənnətdən sürgün edildi.
Mikelancelonun Musa heykəli fəzilətli qəzəbi və iradəni təmsil etdiyi kimi, Aleksandr Kabanelin şeytanı da sonsuz qəzəbi, nifrəti və günahkarlığı təmsil edir.
Biz cəhənnəm şahzadəsini atasının danladığı və sürgün etdiyi, gözləri yaşla dolu, böyük gücü və nifrəti ilə boşluğa baxdığını görürük. Onların gözlərindəki yaş və qızartı bizə həm mənəvi ağrını, həm də cəhənnəm atəşinin fiziki ağrısını xatırladır. Gözlərindəki yaşlar günahsız deyil. Deməsə də, o an içində fırtınanın qopduğunu və sadəcə görünüşünə görə intiqam həsrətində olduğunu hiss edirik.
Öz intiqamımız bizə ucuz təkəbbürümüzü və aciz kinliliyimizi xatırladır, bizim həm Lüsiferə, həm də özümüzə yazığımız gəlir. Əslində, Aleksandr Kabanel tək bir məqsəd üçün belə emosiyanal səhnə yaradır. Dövrün duyğusuz əsərlərinə reaksiya olaraq... Seçdiyi mövzu baxımından bütün qaydaları pozduğunu nəzərə alsaq, Kabanel akademiyada xaric düşmüş bir mələkdir...Sürgün edilən bu gözəl Lüsifer təcrid olunmuş və intiqam alacağına and içmiş, bizə acı ilə qarışmış fərqli bir həzz verir.
Əslində, Lüsiferə yazığı gəlməkdənsə, onun baxışlarının arxasındakı qəzəb bizi heyran edir. Görünüşü, bədən duruşu, qanadları və küləkdə uçan saçları ilə o qədər təsir edicidir ki, ondan qorxmaq, yazığı gəlmək mümkün deyil.
Biz az qəzəbinə bəraət qazandıra biləcəyimiz və empatiya qura biləcəyimiz bir cinlə qarşılaşırıq. Bizi öz üsyanlarımız haqqında düşünməyə vadar edir. Eyni ilə Kabanelin akademiyaya qarşı üsyanı kimi...
İblis qəzəbini elə güclü baxışlarla əks etdirir ki, bu qəzəbə məruz qalan hər kəsə yazığım gəlir, eyni zamanda rəssamın güclü fırça vuruşlarına heyranlıqla gülümsəməyə bilmirik. Sərgiyə qoyulandan bəri illərdir qəbul edilməyən və ciddi tənqidlərə məruz qalan bu əsər Kabanelin hisslərini çox gözəl əks etdirir. Bu gözlər bəlkə də akademiyanın köhnə münsiflər heyətinə baxır...
Hazırladı: Gülay Qəribova
Mənbə: https://www.tarihlisanat.com/alexandre-cabanel-dusmus-melek/
