Vitiligo xəstəliyi nədir? Semptomlar və müalicə üsulları hansılardır?
Vitiliqo, dəqiq səbəbi bilinməsə də, dəridə piqment itkisi nəticəsində açıq rəngli nahiyələrin meydana gəldiyi bir dəri xəstəliyi növüdür. Ala və ya alaca xəstəliyi olaraq müxtəlif adlandırıla bilən bu xəstəlik hər yaşda müşahidə oluna bilər, lakin daha çox 20 yaşından əvvəl əlamətləri göstərməyə başlayır. Ümumi bir xəstəlik olan vitiliqo təxminən hər 100 nəfərdən 1-2-də müşahidə olunur. Bu yoluxucu xəstəlik deyil. Yalnız dərinin görünüşünə təsir edən vitiliqo xəstələrdə heç bir fizioloji problem yaratmır. Xəstəliyin ölçüsü və dəri səthindəki ləkələr xəstədən xəstəyə dəyişir. Müalicədə dərinin köhnə rəngini qaytarmasına kömək edən üsullardan istifadə edilir.
Vitiligo xəstəliyi nədir?
İnsan bədənində melanositlər adlanan hüceyrələr dəriyə unikal rəng verən piqmentlərin istehsalına cavabdehdir. Bu hüceyrələrin hər hansı bir səbəbdən zədələnməsi piqment istehsalına mənfi təsir edərək vitiliqoya səbəb olur. Piqment çatışmazlığı səbəbindən dəri səthində müxtəlif ölçülü bəzi ağ ləkələr görünür. Xəstəliyin növündən asılı olaraq, ləkələrin göründüyü sahələr və onların yayılma meyli insandan insana dəyişə bilər. Vitiliqonun bəzi növlərində bədənin yalnız müəyyən hissəsi təsirlənir, bəzi xəstələrdə isə ləkələr bütün bədənə yayıla bilər. Dəridə arzuolunmaz bir görünüş meydana gətirdiyi üçün xəstələri psixoloji cəhətdən mənfi təsir edən vitiliqoda ləkələr görünən kimi müalicə prosesinə başlamaq vacibdir.
Vitiliqo xəstəliyinin əlamətləri hansılardır?
Vitiliqo uşaqlıqdan yetkinliyə qədər hər yaşda baş verə bilən xəstəlik növüdür. Xəstəliyin simptomları adətən günəş işığına məruz qalan yerlərdə görünür. Xəstəliyin əlaməti olan ağ ləkələr daha çox günəşlə təmasda olan əllər, qollar, üz, boyun və ayaqlar kimi yerlərdə görünür. Bəzi insanlarda cinsiyyət nahiyəsində də ləkə əmələ gəlməsi müşahidə oluna bilər. Bundan başqa dəri quruluşundan asılı olaraq qadınlarda kişilərə nisbətən xəstəlik daha asan aşkar edilir. Xəstəliyi tünd dərili insanlarda tanımaq daha asandır, çünki ləkələr daha aydın şəkildə fərqlənə bilər. Vitiliqonun ilk və ən çox rast gəlinən əlaməti dəridə müəyyən ləkənin qəfil ağarmasıdır. Bəzi hallarda kiçik bir ağ ləkə zamanla böyüyə və dərinin əhəmiyyətli bir hissəsini əhatə edən bir ölçüyə çata bilər. Vitiliqo daxili orqan xəstəliyi deyil, yalnız dəridəki rəng hüceyrələrinə görə meydana gələn bir vəziyyətdir. Bu səbəbdən dəridə ağ ləkələrdən başqa heç bir əlamət yaratmır.
Vitiliqo xəstəliyinin səbəbləri nələrdir?
Vitiliqonun səbəbi tam olaraq bilinməsə də, xəstəliyin inkişaf riskini artırdığı bilinən bəzi amillər var. Məlumdur ki, əksər xəstələrdə bu amillərin birdən çoxu birlikdə baş verir və xəstəliyə səbəb olur. Otoimmün mexanizm xəstəliyin inkişafına səbəb olan ən vacib amillərdən biridir. Bu mexanizm orqanizmin immun sisteminin öz hüceyrələrini təhlükə olaraq görüb onlara qarşı müdafiə inkişaf etdirərək öz hüceyrələrini məhv etməsi kimi təyin edilə bilər. Melanositlərə qarşı inkişaf etdirilən otoimmün reaksiya hüceyrələrə zərər verə bilər və piqment istehsalına mənfi təsir göstərə bilər ki, bu da vitiliqonun yaranmasına səbəb ola bilər. Bunun xaricində vitiliqo xəstəliyinin əmələ gəlməsində rol oynadığı düşünülən digər faktorları belə sıralamaq olar :
● Anemiya
● Diabet xəstəliyi
● Psoriasis
● Otoimmün tiroid xəstəlikləri (guatr)
● Stress
● Qızdırma xəstəlikləri
● Günəş yanıqları
● Ağır travmalar
Vitiliqo xəstəliyində təsirli olduğu bilinən digər mühüm amil genetik faktorlardır. Bütün vitiliqo xəstələrinə baxdığımızda xəstələrin təxminən 30%-nin ailə üzvündə bu xəstəliyə sahib olduğunu görürük. Bundan əlavə, araşdırmalar nəticəsində Mərakeş və Yəmən kimi bölgələrdə yaşayan qara dərili fərdlərdə xəstəliyə tutulma ehtimalının digər fərdlərə nisbətən daha yüksək olduğu müəyyən edilib. Xəstəliyin müalicə prosesində müvəffəqiyyət nisbətini artırmaq və ləkələrin əmələ gəlməsini minimuma endirmək üçün erkən diaqnoz və erkən müalicə çox əhəmiyyətlidir.
Vitiliqo xəstəliyinə necə diaqnoz qoyulur?
Vitiliqonun diaqnozu bir dermatoloq tərəfindən fiziki müayinə zamanı ağ ləkələrin aşkarlanması ilə edilə bilər. Diaqnozu təsdiqləmək üçün Wood işığı adlı bir işıqla müayinə lazımdır. Wood's işığı ilə müayinə zamanı ləkələrin görünməsi artır və normal işıqda görünməyən dəri diferensiyaları və kiçik ağ ləkələr bu işığın köməyi ilə asanlıqla aşkar edilə bilər. Vud işığı altında klinik müayinə və müayinə ilə vitiliqonu diaqnoz etmək ümumiyyətlə mümkündür. Bununla belə, bəzi hallarda həkim tərəfindən zərurət yarandıqda, dəri biopsiyası və patoloji müayinə kimi müxtəlif diaqnostik testlərdən də istifadə edilir. Xəstəliyin otoimmün mənşəli olub olmadığını araşdırmaq üçün bəzi qan testlərindən də faydalanmaq mümkündür. Müayinələr və diaqnostik testlər nəticəsində vitiliqo diaqnozu qoyulan fərdlər həyatlarının gələcək mərhələlərində həkimlərinin verdiyi tövsiyələrə uyğun olaraq diqqətli davranmalı və müalicə tələblərini tam yerinə yetirməyə diqqət etməlidirlər.
Vitiliqo xəstəliyi necə müalicə olunur?
Vitiliqo xəstəliyinin müalicəsi üçün bütün tibbi prosedurların və müalicələrin əsas məqsədi dərinin rəngini bərpa etməkdir. Mümkünsə, xəstəliyin səbəbi ilə bağlı araşdırma aparmaqla bu amillər aradan qaldırılmalı və ya azaldılmalıdır. Xəstəlik otoimmün mexanizm səbəbindən baş verərsə, immunosupressiv vasitələrdən istifadə edilə bilər. Xəstəliyin səbəbindən asılı olmayaraq, həkim tərəfindən uyğun görülərsə, dəriyə təbii rəng verməkdən məsul olan melanositlərin stimullaşdırılmasına yönəlmiş işıq terapiyası tətbiq oluna bilər. Fototerapiya və eksimer lazer müalicəsi olaraq da adlandırılan işıq terapiyası, melanositlərdən dəriyə rəng verən melanin adlı piqmentin istehsalını dəstəkləyərək, ləkələrin əmələ gəlməsinin qarşısını almağa və mövcud ləkələri aradan qaldırmağa yönəlmiş bir tətbiqdir. Antioksidant əlavələri oksidləşdirici stressi azaltmaq üçün vitiliqo xəstələrinə də tətbiq oluna bilər.
Xəstəliyin müalicəsində bəzi kremlərdən faydalanmaq mümkündür. Tərkibində takromilus və pimekrolimus və ya kortizon olan kremlər xəstəlik nəticəsində yaranan ləkələri aradan qaldırmaq və yeni ləkələrin əmələ gəlməsinin qarşısını almaq üçün istifadə edilə bilər. Lakin bütün bu kremlər uzun müddətli istifadə nəticəsində dəridə struktur deformasiyalara və fərqliliklərə səbəb ola biləcəyi üçün həkim nəzarəti altında istifadə edilməlidir. Ağ ləkələrin bütün bədənə yayıldığı və ləkələrin ölçüsünün çox böyük olduğu xəstələrdə üstünlük verilə biləcək digər müalicə üsulu depiqmentasiyadır. Bu müalicə ilə bütün dəri səthindəki piqmentlər aradan qaldırılır və bütün bədən ağ rəngdə bərabərləşir. Monobenzileter adlı kimyəvi maddə ilə edilən bu müalicədə meydana gələn piqment itkisi qalıcıdır və müalicə təxminən bir il davam edir. Vitiliqo xəstəliyi günəşə məruz qaldığından ləkələrin əmələ gəlməsini sürətləndirdiyindən və ağ ləkələr günəşdə asanlıqla yandığından xəstələr mütləq yüksək qoruyucu faktorlu günəş kremindən istifadə etməlidirlər. Bu kremlər həkimin tövsiyə etdiyi markaların məhsulları arasından seçilməli və yalnız günəş vannası qəbul etmək və ya dənizdə çimmək kimi hallarda deyil, gün ərzində hər zaman açıq havada davamlı istifadə edilməlidir.
Vitiliqo xəstəliyi tez-tez görünüşünün arzuolunmaz dəyişməsi səbəbindən xəstələrdə bədbəxtlik, özünə inamın azalması, depressiya və stress kimi psixoloji problemlərə səbəb ola bilir. Bu səbəbdən vitiliqo xəstələri də psixoloji olaraq qiymətləndirilməli və belə bir problem aşkar edilərsə, xəstəliyin müalicəsi ilə yanaşı psixoloji dəstək də verilməlidir. Əgər sizdə vitiliqo varsa, bir dermatoloqa müraciət edərək müalicə ala bilərsiniz və həkiminizin verdiyi tövsiyələrə və müalicə prinsiplərinə diqqət yetirərək xəstəliyinizin təsirlərini böyük ölçüdə aradan qaldıra bilərsiniz.
Mənbə : Medicalpark. com. tr
Tərcümə etdi : Aysel Aslanova
