Ayurveda minilliklər əvvəlinə dayanan Hindistanın ənənəvi və qədim müalicə sistemlərindən biridir. Ayurvedaya görə sağlamlıq bütün bədəni, zehni və ruhu əhatə edir. Birlikdə işləyərək bədəni tarazlıqda saxlayırlar. O, sağlam həyat tərzinin əsas prinsiplərini sağlam və balanslı qidalanma, idman, meditasiya və detoksifikasiya kimi sadalayır.
Ayurveda da Hippokratın dediyi kimi qidaları dərman kimi qəbul edir. Buna görə də Ayurvedada qidalanma çox mühüm rol oynayır. Bədənimizə bir şeyi nə vaxt və necə qəbul etdiyimizdən asılı olaraq, Ayurvedada həzm atəşini təmsil edən "Agni" güclüdür. "Agni" atəşi güclüdürsə, qidadan təkcə fizioloji deyil, həm də enerji baxımından faydalanır. Qədim məlumatlar: “Sən yediyin deyil, həzm etdiyin şeysən” deyir.
Ayurveda bədən tipimizi öyrənməklə biz ikinci beynimizin, bağırsaqlarımızın iş sistemini tarazlayırıq. Düzgün bir həzm sistemi də çəkimizi nəzarətdə saxlamağa kömək edir.
Ayurvedaya görə necə yeməliyik?
Ayurvedaya görə təbiətin beş elementi (kosmos (efir), od, hava, su, torpaq) insan bədənində birləşərək üç bədən tipini (Vata, Pitta, Kapha) əmələ gətirir. Bu üç bədən növünün ümumi adı "dosha"dır. Hamımızın içimizdə üç “doşa” xüsusiyyəti var. Bununla belə, şəxsi xüsusiyyətlərə görə, bəzi "doshalar" fərqli nisbətlərdə daha çox üstünlük təşkil edir.
Vata hava və efir elementlərini ehtiva edir və hərəkəti təmsil edir.
Yemək seçimlərində isti və enerji verən qidalara üstünlük verilməlidir.
Xüsusilə soyuq havalarda şirin, duzlu və turş dadlardan istifadə edilməlidir.
Vata üçün uyğun ədviyyatlar: mixək, zirə, qara bibər, darçın, xardal tozu, zəncəfil...
Pitta su və od elementlərini ehtiva edir. Həzm və maddələr mübadiləsini təmsil edir.
Bədəni sərinləşdirən yüngül və sərin yeməklərlə balanslaşdırılmalıdır. Şirin, acı dadlara üstünlük verilməlidir. Turş, duzlu və yandırıcı dadlar ölçülü şəkildə yeyilməlidir.
Pita üçün ədviyyatlar: keşniş, zirə, şüyüd, zəfəran, mixək.
Kapha torpaq və su elementlərini ehtiva edir. İmmunitet sistemi ilə əlaqələndirilir.
Yeməklər üçün, ümumiyyətlə, isti, yüngül və quru qidalara üstünlük verilməlidir. Soyuq, ağır və yağlı qidalardan uzaq durmaq lazımdır. Hər yeməyə acı, büzücü və yandırıcı qida qrupları daxil edilməlidir. Şirin, duzlu və turş qidalar tarazlığı pozduğu üçün mümkün qədər uzaq durmaq lazımdır.
Kapha üçün ədviyyatlar: Qırmızı bibər, qara bibər, zəncəfil, zirə, hil, darçın, mixək...
Payız gələndə ayurveda prosedurlarından biri mövsümi təmizləmədir. Mövsümi dəyişikliklər bədənimizdə balanssızlıq yarada bilər. Tarazlığı qorumaq üçün mövsümə təsir edən "doşa"ya uyğun qidalanma prinsiplərini həyatımıza tətbiq etməliyik.
Biz həm payızı, həm də növbəti mövsümü, qışı daha balanslı və enerjili yaşamağa imkan veririk.
Ayurvedaya görə, payızda Vata "dosha"nın bədənə təsiri artır və buna görə yarana biləcək bəzi narahatlıqlara qarşı tədbir görməliyik: Nizamsız həzm, yuxusuzluq, zəiflik, istəksizlik
Şəkər və karbohidrat istəkləri yarana bilər. Belə vəziyyətlərin öhdəsindən asanlıqla gəlmək üçün payıza uyğun bəzi qidalanma dəyişiklikləri etmək lazımdır. Beləliklə, sistemimiz mövsümə uyğunlaşır və sağlamlığımız tarazlığa çatır.
Səhər otaq temperaturundan bir qədər isti suya yarım limonun suyu və bir çay qaşığı bal əlavə etmək olar.
Zəncəfil, darçın, hil, keşniş və zirə kimi ədviyyatlara üstünlük verilməlidir.
Tərəvəz bişirilməlidir. Salat kimi istifadə edəcəyimiz tərəvəzlər belə yüngülcə qızardılmalı və limon sousu əlavə edilməlidir.
Buzlu və ya soyuq su içilməməlidir. Dondurma yemək olmaz. Zeytun yağı, kokos yağı kimi sağlam, yüksək keyfiyyətli yağlardan istifadə edilməlidir. Yağlı toxumlar yeməklərə əlavə edilməlidir. Qoz-fındıqları bir gecədə suda saxladıqdan sonra istifadə etmək lazımdır. Zəncəfil və sarımsaq kimi istiləşdirici ədviyyatlarla Vatanı tarazlaşdıran yeməklər hazırlaya bilərsiniz. Əvvəlcədən bişmiş, soyudulmuş və yenidən qızdırılmış yeməkdənsə həmişə təzə bişmiş yeməklərə üstünlük verilir. Meyvələr gün ərzində mümkün qədər çox və məhdud miqdarda yeyilməlidir. Tərəvəz şorbası çox uyğun qidadır.
Ayurveda qidalanmasının əsas qaydaları hansılardır?
Günə yaxşı başlamaq üçün bir stəkan ilıq su bütün bədənimizi təmizləyir.
Yeməklər arasında 4-5 saat olmalıdır, həzm sistemimiz dincəlsin. Əsas yemək Agni yanğınının ən yüksək olduğu vaxt günorta saat 12:00-da olmalıdır. Yemək zamanı özünüzü tox hiss edirsinizsə, daha çox yeməməlisiniz. Ən əsası, yemək yeyərkən heç vaxt tələsməmək lazımdır. Dişləmələri yaxşıca çeynəmək lazımdır. Ağır və heyvani qidalar çətin həzm olunduğu üçün günorta yeyilməlidir. Qidalanma günəş batdıqda bitməlidir. Təzə və mövsümi maddələr bişmiş halda yeyilməlidir. Bütün 6 Ayurveda dadından (şirin, turş, duzlu, acı, kəskin) gündəlik yeməklərinizdə müəyyən nisbətlərdə istifadə edilməlidir.
Buzlu içkilər içilməməlidir. Qəzəbli və kədərli halda yemək yeyilməməlidir.
Səhər yeməyi üçün şokolad kinoa resepti:
Məmulatlar:
Bir yetişmiş banan (püresi), üç ədəd xurma, ½ fincan ağ kinoa (yaxşı yuyulub 1 stəkan suda bişirilir), bir stəkan bitki mənşəli süd, 50 q 70 faiz tünd şokolad, bir xörək qaşığı bəkməz, iki xörək qaşığı xam kakao, təzə mövsüm meyvələri (bəzəmək üçün).
Hazırlanması: Bişmiş kinoa, banan, xurma, süd, şokolad və bəkməzi qazana qoyun və bir müddət bişirin. Çiy kakaonu əlavə edib qarışdırın. Süfrəyə verməzdən əvvəl dadına baxın, lazım gələrsə, bir az bal əlavə edə bilərsiniz. Meşə meyvələrindən istifadə edin və onları isti yeməyə üstünlük verin.
Mənbə: Lezzet
Tərcümə etdi: Nuran Əhmədzadə
