Dünyada maraqlı xüsusiyyətlərə malik bir heyvan axtarırıqsa, baxmalı olduğumuz yer dənizin dərinlikləridir, hələ çox az kəşf etdiyimiz yerdir. Hamımızın çirkli dənizlərdə rastlaşdığımız meduzalar, maraqlı şeylərə gəlincə, bir çox başqa canlını geridə qoyur.
Mərcanların və ya anemonların qohumları hesab edilən meduzaların bir çox maraqlı xüsusiyyətləri var. Onların bədən forması ümumiyyətlə düzdür və çətir formalı orqanları üzməyi asanlaşdırır. Dünyanın ən qədim canlılarından biri kimi tanınan bu orqanizmlər çox sadə bir anatomiyaya malikdir. Əslində, meduzalar təxminən 95% sudan ibarətdir.
Bunu müşahidə etmək istəyirsinizsə, sahildə yuyulmuş meduzaya baxa bilərsiniz. Bu meduza demək olar ki, tamamilə buxarlanacaq və bir müddət sonra yox olacaq. Meduz kimi də tanınan meduza onurğasızlardır. Onun da ürəyi, beyni, gözü, sümükləri və pulcuqları yoxdur.
Meduza əsas orqanları olmadan necə yaşayır?
Meduzaların bədəni bir neçə qalın hüceyrə olan ektoderma adlanan şəffaf təbəqədən ibarətdir. Ektoderma o qədər nazikdir ki, oksigen və qida maddələri diffuziya yolu ilə bədənə daxil olur. Tullantılar da eyni şəkildə atılır. Meduza anatomiyasının sadəliyi səbəbindən bu oksigen və qida maddələrinin yayılması proseslərinin heç biri ürək kimi güclü nasos tələb etmir. Bir sözlə, meduza ibtidai bədən quruluşu nəticəsində qan dövranı, həzm və ifrazat sisteminə ehtiyac duymur.
Bütün bunlar bir araya gəldikdə, meduzaların bizim kimi yüksək səviyyəli funksiyaları yerinə yetirmək üçün beyinə ehtiyacı yoxdur. Həmçinin, meduzalar beyni olmayan yeganə canlılar deyil. Dənizdə yaşayan dəniz ulduzları və mərcanlar kimi bir çox canlı beyin olmadan həyatda qalmağı, qidalanma və çoxalma kimi əsas funksiyaları yerinə yetirməyi bacarır.
Meduza görə bilərmi?
Tentacles hər hansı meduzanın ən vacib bədən hissəsidir. Onlar həm də əsas hiss orqanlarıdır. Bu tentacles onlara hətta "görmək" üçün güc verir. Göz dedikdə ağlımıza bizimkinə bənzər bir quruluş gəlir.
Ancaq təbiətdə görmə qabiliyyətini təkcə gözə bənzər quruluşa malik orqan yerinə yetirmir. İnsanlardan fərqli olaraq, əksər meduzaların "gözləri" tək orqan deyil. Bunun əvəzinə, görmə opsinlər adlanan sinir və zülal şəbəkəsi tərəfindən həyata keçirilir.
Qısaca desək, meduzalar hazırda həyati vacib hesab etdiyimiz bir çox orqanlar olmadan da sağ qalmağı bacaran heyrətamiz canlılardır. Onların bədənləri böyük okeanlarda sürünməyə və gözəlliklərini hamının görməsi üçün nümayiş etdirməyə çox uyğundur. Ancaq bəzi növlərin zəhərli olduğu bilindiyi üçün
onları təhlükəsiz məsafədə saxlamaq vacibdir.
Mənbə: Matematiksel
Tərcümə etdi: Nuray Mürsəlova
