Yumurta qida dəyəri baxımından çox zəngin bir qidadır. Müxtəlif rənglərdə ola bilər. Bu, yumurta qabığının rəngindən və toyuğun cinsindən asılı ola bilər. Rəng, ümumiyyətlə, yumurtanın içindəki qida maddələrinə təsir etməsə də, toyuğun mühiti və stress səviyyəsi kimi digər amillər yumurtaya təsir edə bilər. Yumurta rənginə gəldikdə isə bəzi insanlar qəhvəyi yumurtanın daha sağlam və ya daha təbii olduğuna inanır, bəziləri isə ağ yumurtanın daha təmiz və ya daha dadlı olduğunu düşünür.
Yumurtalar bir çox rənglərdə olur
Toyuq yumurtaları müxtəlif rənglərdə ola bilər və supermarketdə həm qəhvəyi, həm də ağ yumurta tapmaq adi haldır. Ancaq bir çox insanlar yumurtaların niyə fərqli rənglərə sahib olduğunu bilmir. Cavab olduqca sadədir. Yumurtanın rəngi toyuq cinsindən asılıdır. Məsələn, White Leghorn toyuqları ağ qabıqlı, Plymouth Rocks və Rhode Island Reds isə qəhvəyi qabıqlı yumurta qoyur.
Araucana, Ameraucana, Dongxiang və Lushi kimi bəzi toyuq cinsləri hətta mavi və ya mavi-yaşıl yumurta qoyurlar. Müxtəlif yumurta qabığı rəngləri toyuqların istehsal etdiyi piqmentlərdən irəli gəlir. Qəhvəyi yumurta qabığındakı əsas piqment protoporfirin IX adlanır. Yumurta qabığının rəngi ayrı-ayrı quşlar arasında genetik üstünlükdən asılı olaraq eyni cinsdən olan toyuqlar arasında da fərqlənə bilər. Ancaq yumurtanın rəngini təyin edən əsas amil genetik olsa da, digər amillər də buna təsir edə bilər.
Məsələn, qəhvəyi yumurta qoyan toyuqlar yaşlandıqca daha iri, daha açıq rəngli yumurta qoymağa meyillidirlər. Toyuğun mühiti, pəhrizi və stress səviyyəsi də qabığın rənginə müəyyən dərəcədə təsir edə bilər. Bu amillər kölgəni daha açıq və ya tünd edə bilər, lakin rəngin özünü dəyişdirə bilməz. Yumurta rənginə gəldikdə cins hələ də əsas amildir.
Qəhvəyi rəngli yumurta ağ yumurtadan daha faydalıdırmı?
Ümumiyyətlə, qəhvəyi rəngli yumurtaya üstünlük verən insanlar qəhvəyi rəngli yumurtanın ağ yumurtadan daha sağlam və daha təbii olduğuna inandıqları üçün bunu edirlər. Ancaq həqiqət budur ki, ölçüsündən, dərəcəsindən və rəngindən asılı olmayaraq bütün yumurtalar qidalanma baxımından çox oxşardır.
Həm qəhvəyi, həm də ağ yumurta sağlam qidalardır. Tipik bir yumurtanın tərkibində çoxlu vitaminlər, minerallar və yüksək keyfiyyətli protein var ki, bunların hamısı 80 kaloridən azdır. Lakin elm adamları qəhvəyi qabıqlı yumurtaları ağ qabıqlı yumurtalarla müqayisə edərək hər hansı fərqin olub olmadığını öyrəniblər. Bir sıra araşdırmalar, qabığın rənginin yumurta keyfiyyətinə və ya tərkibinə əhəmiyyətli dərəcədə təsir etmədiyini aşkar etdi. Bu o deməkdir ki, yumurta qabığının rənginin onun nə qədər sağlam olması ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Yeganə real fərq qabıqdakı piqmentdir. Amma digər amillər də yumurtanın qida tərkibinə təsir edə bilər.
Məsələn, toyuğun ətraf mühiti böyük təsir göstərə bilər. Günəş işığında gəzməyə icazə verilən toyuqların yumurtaları, adi yetişdirilən toyuqların yumurtalarında tapacağınız D vitamini miqdarından 3-4 dəfə çoxdur. Toyuğun yediyi yem növü də yumurtalarının qida tərkibinə təsir edə bilər. Omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin bir pəhriz ilə bəslənən toyuqlar normaldan daha yüksək səviyyədə omeqa-3 yağ turşusu olan yumurta istehsal edir. Eyni təsir, toyuqlar D vitamini ilə zənginləşdirilmiş yem yedikdə D vitamini üçün də müşahidə edildi.
Bəziləri qəhvəyi rəngli yumurtanın daha dadlı olduğunu söyləyərkən, bəziləri isə ağ yumurtanın dadına üstünlük verir. Ancaq qəhvəyi və ağ qabıqlı yumurtaların dadı arasında fərq yoxdur. Amma bu o demək deyil ki, bütün yumurtaların dadı eynidir.
Dərinin rəngi fərq etməsə də, toyuğun cinsi, yem növü, təzəliyi və bişirmə üsulu kimi digər amillər dadına təsir edə bilər. Evdə yetişdirilən toyuqları bəsləmək şərti olaraq yetişdirilən toyuqları bəsləməklə eyni deyil. Bu, yumurtanın dadına təsir edə bilər.
Bundan əlavə, yumurta nə qədər uzun müddət saxlanılırsa, xoşagəlməz bir dadın yaranma ehtimalı bir o qədər yüksəkdir. Yumurtaları sabit, aşağı temperaturda, məsələn, soyuducuda saxlamaq onların dadını daha uzun müddət saxlamağa kömək edə bilər. Bu səbəblər bəzi insanların evdə yetişdirilən toyuqların yumurtalarının şərti yetişdirilən toyuqların yumurtalarından daha dadlı olduğuna inanması ola bilər. Təsərrüfat yumurtaları adi yumurtalar kimi emal və göndərmə prosesindən keçmir. Onlar daha təzə olduqları üçün daha dadlı ola bilərlər. Yumurtanın bişirilmə üsulu da onun dadına təsir edə bilər.
Bir araşdırma toyuq yemində omeqa-3 səviyyəsini yüksəltmək üçün istifadə edilən balıq yağının yumurtanın dadını necə dəyişdiyini araşdırıb. Müəyyən edilib ki, balıq yağı ilə zənginləşdirilmiş yemlə bəslənən toyuqların omletləri adi yemlə qidalanan toyuqların omletləri ilə eyni dad verir. Bununla belə, balıq yağı ilə zənginləşdirilmiş yemlə bəslənən toyuqların yumurtaları qaynadılan zaman daha çox kükürdlü və ya qeyri-dadlı olur. Beləliklə, bir çox amillər yumurtanın dadına təsir edə bilsə də, qabığın rəngi təsir etmir.
Qəhvəyi rəngli yumurta niyə daha bahadır?
Qəhvəyi və ağ rəngli yumurta rəng istisna olmaqla, hər cəhətdən eyni görünsə də, qəhvəyi rəngli yumurta hələ də mağazada daha bahalı olur. Bu fakt bir çox insanların qəhvəyi rəngli yumurtanın ağ yumurtadan daha sağlam və ya daha keyfiyyətli olduğuna inanmasına səbəb olub. Ancaq keçmişdə qəhvəyi rəngli yumurtalar daha bahalı idi, çünki qəhvəyi yumurta qoyan toyuqlar ağ yumurta qoyan toyuqlardan daha böyük idi və daha az yumurta qoyurdular. Buna görə də əlavə xərcləri kompensasiya etmək üçün qəhvəyi rəngli yumurta baha qiymətə satılmalı idi.
Rəng fərq deyilsə, nə önəmi var?
Rəngin vacib amil olmadığı aydındır. Bəs yumurta alarkən nələrə diqqət etməlisiniz? Burada mövcud müxtəlif növlərə və onların etiketlərinin nə demək olduğuna qısa nəzər salın.
Tam təbii
"Təbii yetişdirilmiş" və ya "tamamilə təbii" etiketli yumurtaların digər yumurtalardan heç bir fərqi yoxdur.
Orqanik
Birləşmiş Ştatlarda və Avropa Birliyində orqanik sertifikatlı yumurtalar yalnız orqanik, qeyri-GMO yemi ilə qidalanan toyuqlardan əldə edilir. Onların il boyu açıq havaya çıxışı da olmalıdır. Orqanik etiket antibiotiklərin yalnız tibbi zəruri hallarda istifadə oluna biləcəyini bildirir. Əks halda, aşağı dozada antibiotiklər tez-tez yem və su vasitəsilə verilir ki, bu da antibiotiklərə davamlı bakteriyaların yaranmasına kömək edə bilər. Hazırda orqanik yumurtaların adi yumurtalardan daha qidalı olduğuna dair heç bir sübut yoxdur. Sertifikatlı orqanik toyuqlar, ehtimal ki, daha yaxşı həyat keyfiyyətinə malikdirlər və onların günəş işığına daha çox məruz qalması da yumurtalarının D vitamini tərkibini artırır.
Qəfəssiz
"Qəfəssiz" termini yumurtaları təsvir etmək üçün istifadə edildikdə, yanıldıcı ola bilər. Yetişdirilmiş toyuqlar qapalı şəraitdə çox kiçik, fərdi qəfəslərdə, qəfəssiz toyuqlar isə açıq ərazidə və ya otaqda saxlanılır. Bununla belə, qəfəssiz toyuqlar üçün şərait çox vaxt hələ də çox sıxdır və onların xaricə çıxışı yoxdur. Qəfəssiz yaşamaq toyuqlar üçün bir az daha yaxşı ola bilər. Ancaq qidalanma baxımından qəfəssiz yumurtalar adi yumurtalardan daha sağlam deyil.
Sərbəst gəzən
“Sərbəst gəzən” etiketi xaricə daimi çıxışı olan toyuqlardan gələn yumurtalara aiddir. Bu ideal olaraq toyuqların daha yaxşı həyat keyfiyyətini təmin edir. Bu, həmçinin yumurtaların qida keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər, çünki günəş işığına məruz qalan toyuqlar daha yüksək səviyyədə D vitamini olan yumurta istehsal edir.
Omega-3 ilə zənginləşdirilmişdir
Omeqa-3 ilə zənginləşdirilmiş yumurtalar sağlam omeqa-3 yağları ilə zənginləşdirilmiş pəhrizlə qidalanan toyuqlardan əldə edilir. Buna görə də yumurtanın tərkibindəki omeqa-3 normadan xeyli yüksəkdir. Omeqa-3 ilə zənginləşdirilmiş yumurtalar, insan pəhrizində ənənəvi olaraq kifayət qədər məhdud olan omeqa-3 yağlarının alternativ mənbəyini təmin edir. Omeqa-3 ilə zənginləşdirilmiş yumurta seçmək bəzi sağlamlıq faydaları təmin edə bilər. Son araşdırmalar göstərir ki, hər gün omeqa-3 ilə zənginləşdirilmiş yumurta yeyən subyektlərin qan trigliseridləri və qan təzyiqi azalır. Ümumiyyətlə, omeqa-3 ilə zənginləşdirilmiş yumurtalar orta yumurta ilə müqayisədə bəzi əlavə faydalar ehtiva edir.
Həyət və yerli
Həyət və ya birbaşa kiçik yerli fermerlərdən alınan yumurtalar, çox güman ki, ən təzədir və çox vaxt günəş işığına daha çox məruz qalan daha təbii mühitlərdə yaşayan toyuqlardan gəlir. Bundan əlavə, həyət toyuqlarının pəhrizləri adi yetişdirilən toyuqların pəhrizindən fərqli ola bilər ki, bu da onların yumurtalarının qida tərkibinə təsir edə bilər.
Bu, toyuqlar otlar yeyirsə, xüsusilə doğrudur. 2010-cu ildə aparılan bir araşdırma, otla bəslənən toyuqların adi yemlə birlikdə daha yüksək səviyyədə omeqa-3 yağları və E vitamini olan yumurtalar istehsal etdiyini göstərdi. Bununla belə, həyət toyuqları digər toyuqlar ilə eyni gigiyena qaydalarına tabe deyil. Beləliklə, yerli və ya həyətyanı yumurtaları yalnız yaxşı qulluq və gigiyena qaydalarına riayət etdiyinizi bildiyiniz mənbələrdən alın.
Mənbə: Lezzet
Tərcümə etdi: Nuran Əhmədzadə
