Qalxanabənzər vəz tibbdə prominentia laryngea kimi təyin olunan və xalq arasında Adəm alması kimi tanınan qığırdaqlı quruluşun dərhal altında yerləşir. Kəpənəkə bənzər quruluşu ilə seçilən bu orqan udma ilə yuxarı və aşağı hərəkət edir. Qalxanabənzər vəzinin yan tərəflərində karotid arteriya adlanan arteriyalar var.
Qalxanvari vəzi beyində yerləşən hipofiz vəzinin stimullaşdırılması ilə aktivləşir. Hipofiz vəzi TSH adlı hormonu ifraz edərək qalxanabənzər vəzi aktivləşdirir. Tiroid stimullaşdırıcı hormon olaraq da bilinən TSH qan dövranı sistemi vasitəsilə qalxanabənzər vəzinə çatır və qalxanabənzər vəzinin hormon istehsalını tetikler.
Qalxanvari vəzi az miqdarda hormon ifraz edərsə, hipofiz vəzi TSH hormonunun ifrazını artırır. Hipotiroidizm olaraq təyin olunan qalxanabənzər vəz çatışmazlığı xəstəliyində TSH hormon səviyyəsi yüksəkdir, lakin tiroid bezindən ifraz olunan T3 və T4 hormon səviyyələri aşağıdır. Qalxanabənzər vəz xəstəliklərinin diaqnozu məqsədi ilə laboratoriya şəraitində ölçülən TSH hormonu, tiroid bezinin yodu saxlamasını da təmin edir.
Tiroid hormonu kifayət qədər ifraz olunduqda qanda TSH səviyyəsi azalır. Yəni qan səviyyəsində qalxanabənzər vəzdən nə qədər çox T3 və T4 hormonları ifraz olunursa, beyindəki hipofiz vəzindən ifraz olunan TSH hormonunun səviyyəsi də o qədər aşağı olur. TSH səviyyəsinin istinad aralığından aşağı düşməsi də tiroid xəstəliyi adlanır. Qalxanabənzər vəzinin həddindən artıq fəaliyyəti nəticəsində yaranan pozğunluq hipertiroidizm olaraq təyin olunur. Beyindəki hipotalamus bölgəsinin lazımi miqdarda TRH hormonu ifraz etməsi ilə tetiklenen hipofiz vəzi TSH hormonunu buraxaraq qalxanabənzər vəzinin T3 və T4 hormonlarının salınmasına nəzarət edir.
Metabolik nizamı qorumaq və müvafiq orqanları stimullaşdırmaq üçün bu üç daxili sekresiya vəzi ahənglə işləməlidir.Tiroid böhranı, tiroid hormonlarının bədəndə təhlükəli dərəcədə yüksəldiyi və ya aşağı düşdüyü ciddi bir tibbi vəziyyətdir.
Qalxanabənzər vəz böhranı tez-tez qalxanabənzər vəzi ilə bağlı sağlamlıq problemləri olan şəxslərdə, xüsusilə Qraves xəstəliyi (hipertiroidizm) və ya Haşimoto tiroiditi (hipotiroidizm) kimi otoimmün tiroid xəstəlikləri olanlarda baş verir. Bu vəziyyət həyat üçün təhlükə yarada bilər və təcili tibbi yardım tələb edir.
Mənbə:medical park
Tərcümə etdi:Aynur Mikayılova
