Julius Robert Oppenheimer kimi də tanınan Oppenheimerin kimliyi sosial mediada bir çox insan tərəfindən sorğulanmağa başlayıb. Atom bombasının atası kimi tarixə düşən Oppenheimer hadisəsinin nə olduğu maraq doğurur. Beləliklə, Oppenheimer kimdir? “Atom bombasının atası” adlandırılan Oppenheimer hadisəsi nədir?
O, İkinci Dünya Müharibəsi zamanı Los Alamos Laboratoriyasına rəhbərlik etmiş amerikalı nəzəri fizik idi. İlk nüvə silahının yaradılmasına gətirib çıxaran araşdırma olan Manhetten Layihəsindəki əsas roluna görə tez-tez onu "atom bombasının atası" adlandırırdılar.
Nyu-Yorkda alman yəhudi valideynlərinin ailəsində anadan olan Oppenheimer 1925-ci ildə Harvard Universitetində bakalavr dərəcəsi, 1927-ci ildə Almaniyanın Göttingen Universitetində doktorluq dərəcəsi qazanmışdır. Digər institutlarda araşdırma apardıqdan sonra Berklidəki Kaliforniya Universitetinin fizika fakültəsinə daxil oldu və 1936-cı ildə professor oldu.
Nəzəri fizikaya əhəmiyyətli töhfələr verdi, o cümlədən kvant mexanikasında və nüvə fizikasında molekulyar dalğa funksiyaları üçün Born-Oppenheimer yaxınlaşması, elektron və pozitron nəzəriyyəsi üzərində iş, nüvə birləşməsində Oppenheimer-Phillips prosesi və kvantın ilk proqnozu kimi nailiyyətlər verdi. Tələbələri ilə birlikdə o, neytron ulduzları və qara dəliklər nəzəriyyəsi, kvant sahə nəzəriyyəsi və kosmik şüaların qarşılıqlı təsirinə də töhfə verib.
Oppenheimer hadisəsi Nədir?
Oppenheimer 1942-ci ildə Manhetten Layihəsində işləmək üçün işə götürüldü və 1943-cü ildə Almaniyanın nüvə silahı proqramının başlamasından dörd il sonra o, ilk nüvə silahlarının hazırlanması ilə məşğul olan Nyu-Meksikodakı Los Alamos laboratoriyasının direktoru təyin edildi.
Onun rəhbərliyi və elmi təcrübəsi layihənin uğurunda mühüm rol oynadı. O, 16 iyul 1945-ci ildə ilk atom bombasının Trinity sınağında iştirak etmişdir. 1945-ci ilin avqustunda bu silahlar Yaponiyanın Xirosima və Naqasaki şəhərlərinin bombalanmasında istifadə edildi və bu, silahlı münaqişədə nüvə silahının istifadə edildiyi tarixdə yeganə hadisə oldu.
1947-ci ildə Oppenheimer Nyu Cersi ştatının Prinston şəhərində Təkmil Araşdırmalar İnstitutunun direktoru oldu və yeni yaradılmış ABŞ Atom Enerjisi Komissiyasının nüfuzlu Baş Məsləhət Komitəsinə sədrlik etdi. O, nüvə silahının yayılmasının və Sovet İttifaqı ilə nüvə silahı yarışının yayılmasının qarşısını almaq üçün nüvə enerjisinə beynəlxalq nəzarət üzrə fəaliyyət göstərmişdir.
O, 1949-1950-ci illərdə hökumət müzakirələri zamanı hidrogen bombasının hazırlanmasına qarşı çıxdı və daha sonra ABŞ hökumətinin və hərbi qruplarının bəzilərinin qəzəbinə səbəb olan müdafiə məsələlərinə dair fikirlər söylədi. İkinci Qırmızı Çaxnaşma zamanı Oppenheimerin bu münasibəti və ABŞ Kommunist Partiyasına bağlı şəxslər və təşkilatlarla keçmiş əlaqələri 1954-cü ildə təhlükəsizlik dinləməsindən sonra onun təhlükəsizlik icazəsinin ləğvinə səbəb oldu. Birbaşa siyasi təsirdən məhrum olsa da, fizika üzrə mühazirə oxumağa, yazmağa və işləməyə davam etdi. 1963-cü ildə prezident Con Kennedi (Lindon B. Conson ilə birlikdə) siyasi reabilitasiya jesti olaraq onu Enriko Fermi mükafatı ilə təltif etdi. 2022-ci ildə ABŞ hökuməti prosesin qüsurlu olduğunu bildirərək 1954-cü il qərarını ləğv etdi.
Mənbə: NTV Haber
Tərcümə etdi: Aysel Aslanova
