Kosmik uçuşlar mövzusu insanların təxəyyülünü həyəcanlandırır. Kosmosun daha da yaxınlaşdığı və Ay və Marsın tədqiqi üçün çox real məqsədlərin elan edildiyi bu gün bəşəriyyət tədricən sadəcə xəyalpərəstlərdən qabaqcıllara çevrilir.
Bu sahədə çox maraqlı mövzular var. Aerokosmik agentliklər tərəfindən susdurulanlar da var, məsələn, kosmosda ölən insanların aqibəti necə olur? Bununla belə, bu mövzuya yalnız nəzəri tərəfdən baxaq, çünki kosmosda astronavtların ölüm halları azdır və hamısı təsnif edilir.
Uzun müddət kosmosda donacaq və uçacaq
Elmi-fantastik filmlər davamlı olaraq insanın kosmosa çıxan kimi bir neçə saniyə ərzində buzla örtüldüyünü və bir dəqiqə sonra donub qaldığını göstərir. Sonra gəmi və ya stansiya ilə toqquşarsa, onun bədəni kiçik parçalara parçalanır, məsələn, Terminator 2-dən T-1000 maye azotla dondurulur.
Reallıqda isə hər şey fərqli olacaq. Təsəvvür edək ki, insan kosmosda özünü skafandrsız görür. Çox güman ki, o, bir neçə dəqiqə ərzində boğularaq öləcək. Amma bundan əvvəl də təzyiq fərqindən damarlarında qan qaynamağa başlayacaq və ağciyərlərində maye toplanacaq. İstənilən halda o, təxminən 15 saniyə ərzində huşunu itirəcək.
Bununla belə, ani donma olmayacaq. Məsələ burasındadır ki, kosmos praktiki olaraq bir vakumdur, orada hər kvadrat santimetrə çox az hissəcik var. Bu səbəbdən istilik enerjisini cəlb edəcək çoxlu maddə yoxdur, yəni soyutma çox vaxt aparacaq. Bədənin kosmik gəmi kimi böyük bir obyektin yanında yerləşməsi və onunla təmasda olması başqa məsələdir. Sonra bəli, soyutma sürətli olacaq, lakin yenə də bir neçə saniyə ərzində olmayacaq.
Tədricən soyuyan bədən dondurucuda ət parçası kimi bir şeyə çevrilənə qədər donmağa başlayacaq. İndi cəsəd bir növ bəşəriyyət abidəsinə çevrilir, illərlə, bəlkə də əsrlər və minilliklər boyu dəyişməz olaraq qorunmağa qadirdir. Çünki çürüməyə səbəb olan bakteriyalar da donmuş olacaq və çürümə prosesi başlamayacaq.
Sonra hər şey astronavtın dəqiq harada öldüyündən asılıdır. Kütləvi bir obyektin yaxınlığında olarsa, gec-tez bədən onu cəlb edəcək və ya atmosferdə yanacaq və ya sadəcə səthə düşəcək. Əgər astronavt bir ulduzun və ya isti qaz nəhənginin yanında ölürsə, müəyyən sərhədi keçəndə külə çevriləcək.
O çürüyüb skeletə çevriləcək
Yuxarıda sadalanan səbəblərə görə bu seçim daha az ehtimal olunur. Ancaq təsəvvür edək ki, astronavt açıq kosmosda ölüb və onun skafandrı zədələnməyib. Bu halda parçalanma prosesi başlayacaq və hətta Yer kürəsindən daha sürətli olacaq. Söhbət skafandrın əsas funksiyasından gedir – istiliyin çıxarılması. Bəli, əgər bilmirsinizsə, skafandrlar, ilk növbədə, soyumağa qarşı deyil, əksinə, bu cür termosda bədənin həddindən artıq istiləşməsinin qarşısını almaq üçün yaradılıb. Soyutma sistemləri sıradan çıxdıqda temperatur yüksəlməyə başlayacaq ki, bu da bakteriyaların inkişafı üçün əlverişli atmosfer yaradacaq.
Oksigenin tezliklə tükənməsinə baxmayaraq, parçalanma prosesi skafandr bakteriyaların yaşaması üçün ən azı minimum temperaturu saxlayana qədər davam edəcək. Sonra ətraf mühitdən asılı olan iki seçim var. Əgər astronavtın ölümü Günəş və ya isti qaz nəhəngi kimi isti obyektin yaxınlığında baş verərsə, parçalanma prosesi davam edəcək və zaman keçdikcə çılpaq skelet skafandrda uçacaq, baxmayaraq ki, bu, planetdəkindən xeyli uzun çəkəcək.
İkinci seçim müəyyən bir temperatur nöqtəsini keçdikdən sonra parçalanmağı dayandırmaqdır. Sonra bir növ mumiya skafandrda uçacaq. Yaxşı, onda hər iki halda qalıqlar kosmosda daha minilliklər, bəlkə də milyonlarla il uça bilər, çünki skafandr onları müxtəlif təhlükələrdən qoruyacaq
Qurumuş mumiyaya çevriləcək
Yenə ölü bir astronavtı təsəvvür edək, lakin bu dəfə planetin qeyri-aqressiv atmosferinin yaxınlığında və ya ulduzdan külə çevrilməmək üçün kifayət qədər uzaqda, lakin ən azı kiçik bir istilik yükünü qəbul edəcək qədər yaxındır. Bu vəziyyətdə bədən dondurulmayacaq və yanmayacaq, ancaq quraq bir iqlimdə, məsələn, Misirdə olduğu kimi, tədricən nəm itirəcək. Bir müddət sonra bədən bütün nəmini itirəcək və dəri ilə örtülmüş skeletə bənzəyən qədim Misir mumiyalarına bənzər bir şeyə çevriləcək. Bu vəziyyətdə cisim yenidən cazibə qüvvəsi ilə cəlb olunana qədər göy cismi ətrafında fırlanmağa başlayacaq.
Cəsəd yeni həyatın başlanğıcı ola bilər
“Prometey” filmi lap əvvəlində yadplanetli irq nümayəndəsinin adı açıqlanmayan planetdə özünü necə qurban verməsi və onun DNT-sinin həyatın yaranması üçün əsas olması səhnəsini göstərir.
Ölən astronavtla da eyni əhvalat baş verə bilər, xüsusən də o, skafandrda və ya kosmik gəmidə olarsa. Artıq aşkar etdiyimiz kimi, kosmosda bir cisim min illərlə toxunulmaz qala bilər. Bəs astronavt son hüceyrəsinə qədər donub qalsa, başqa planetdə necə yeni həyat doğura bilər? Bütün bunlar bədənimizdə yaşayan bakteriyaların sabitliyinə aiddir.
Onlardan bəziləri donmuş vəziyyətdə min illərlə canlı qala bilir. Bunu əcdadlarımızın yalnız çubuq götürdüyü günlərdə əmələ gələn buzdan kifayət qədər çoxalmağa qadir olan mikroorqanizmlərin çıxarıldığı elm də təsdiqləyir.
Odur ki, astronavt atmosferi və suyu olan cansız planetin yaxınlığında bir yerdə ölürsə, onun bədəninin səthə düşərək, onun üzərində primitiv formada həyat doğurması tamamilə mümkündür. Kim bilir, bəlkə də Yer üzündə ilk mikroorqanizmlər belə yaranıb.
Onu diriltmək olar
Artıq aşkar etmişik ki, açıq kosmosda ölən astronavt bir neçə saniyə ərzində nə partlamayacaq, nə də donub qalmayacaq. Maraqlıdır ki, Yer üzündə olduğu kimi, kosmosda da peşəkarlar bir insanın həyatı üçün mübarizə aparsalar, ölüm son deyil. Təsəvvür edək ki, kosmonavt skafandrsız kosmosa uçub, huşunu itirib, nəfəs alması və ürəyi dayandıqdan sonra bütün həyati funksiyaları dayanıb. Əgər o, 2-3 dəqiqə ərzində gəmiyə və ya stansiyaya geri çəkilərsə, ixtisaslı yardım göstərilməklə həyata qaytarılma şansı var. Bəli, insanın dərisi, gözləri, ağciyərləri və digər orqanları zədələnəcək, lakin oksigen olmadan beynin ciddi şəkildə zədələnməsindən əvvəl ürəyin işə başlaya bilməsi şansı hələ də var.
Buna görə də, bir filmdə bir insanın oksigensiz necə boğulduğunu və qurbanı xilas etmək üçün heç kimin atılmadığını görsəniz, bu, sadəcə drama əlavə etmək üçün uydurmadır.
Mənbə: brodude.ru
Tərcümə etdi: Leyla Əliyeva
