Şüuraltı termini ilk dəfə psixoanalizin banisi Ziqmund Freyd tərəfindən istifadə edilmişdir. Avstriyalı nevroloq “Yuxuların şərhi” və “Psixoanalizə yeni giriş mühazirələri” adlı kitablarında şüuraltı nəzəriyyəsinə uyğun olaraq yuxuları və davranış pozğunluqlarını təhlil etmişdir. Bu anlayış bəzi mənbələrdə şüurxarici olaraq da adlandırılır.
Şüuraltı nədir və necə işləyir? Onu təmizləmə üsulları və tətbiqləri hansılardır?
Ziqmund Freydə görə, təkcə yuxular deyil, həm də xatirələr, travmalar, şəxsiyyət pozğunluqları və fobiyalar bilavasitə şüuraltı ilə bağlıdır. Freydə görə, insanın şüuraltına itələdiyi qorxular və üzləşməkdən çəkindiyi xatirələr onun bütün həyatına və insani münasibətlərinə dərindən təsir edir.
Şüuraltı nədir?
Psixoanalizdə mənlik üç hissədən ibarətdir. Eqo insanın cəmiyyətdəki davranış nümunələrini müəyyən edən əsas elementdir. Supereqo prinsipləri, qaydaları və qadağaları təyin edir. Supereqo yüksək mənliyi təmsil edir, İD isə aşağı mənliyin bir hissəsidir. İd şüuraltının mərkəzindədir.
Üst eqo ilə aşağı eqonun qarşıdurması eqonun zədələnməsinə səbəb olur. Zehin özünü qorumaq üçün münaqişəyə səbəb olan xatirələri, qorxu və istəkləri çölə atır. Ziqmund Freydə görə, şüuraltı aysberqin görünməz hissəsidir. Eqo aysberqin görünən tərəfi olsa da, insanın əsl mənliyi daha dərində, yəni şüuraltında gizlənir.
İsveçrəli psixiatr Karl Qustav Yunq şüuraltını qara qutu ilə müqayisə edir. Jung-a görə, şüuraltı həm anbar, həm də qeyd yeridir. Burada insanın həyatı boyu keçirdiyi travmalar və özündən, yəni şüurundan gizlətdiyi gizli istəkləri var.
Şüuraltı zehin necə işləyir?
Şüuraltı zehnin necə işlədiyi bir çox insanların maraqlandığı mövzulardan biridir. Ağılın bu hissəsi tamamilə özəl və məhrəm bir sahədir. Bu sahədə çoxlu araşdırmalar aparılıb və şüuraltı zehnin necə işlədiyinə dair bəzi nəzəriyyələr hazırlanıb. Bu nəzəriyyələrə görə, şüuraltı zehin üç fərqli şəkildə işləyir:
1- Yuxular
Ziqmund Freydə görə, yuxular insanın şüuraltında gizlənən istəklərini təmin etməyə xidmət edir. İnsan gün ərzində boğduğu bütün arzu və qorxularını yuxuda görür. Buna görə yuxuda olan hər şey narahatlıqların, keçmiş travmaların simvoludur.
2- Qorxuların yatırılması
Şüuraltının ikinci funksiyası qorxuları yatırmaqdır. Bu xatirələr keçmişdə baş verən post-travmatik hadisələrin bir daha üzə çıxmaması üçün yüksək mənlikdən şüuraltına itələnir. Bununla belə, Erich From və Zigmund Freydə görə, şüuraltına itələnən heç bir duyğu və yaddaş tamamilə silinə bilməz. Bu səbəbdən seanslar zamanı xatirələri və qorxuları silmək mümkün olmasa da, qorxu və xatirələrə baxışını dəyişmək mümkündür.
3- İstəkləri gizlətmək
Psixoanalizin banisi Freyd “Sivilizasiyanın narahatlığı” kitabında yazırdı ki, şüuraltının funksiyalarından biri müasir insanın istək və arzularını gizlətməkdir.
Şüuraltı təmizləmə üsulları və tətbiqləri nələrdir?
1- Üzləşmə
Etiraf və üzləşmə şüuraltı təmizləmənin aparıcı üsullarıdır. Psixiatr və ya psixoloqun nəzarəti altında keçirilən seanslarda insanın özünə belə etiraf etməkdə çətinlik çəkdiyi şeylərdən danışılır. Bu, insanın keçmiş qorxuları və travmatik hadisələri ilə üzləşmək məqsədi daşıyır.
2- Hipnoz
Hipnoz şüuraltı təmizləmədə istifadə edilən başqa bir üsuldur. Hipnoz, xüsusilə, insanın qorxu və narahatlıqları haqqında kifayət qədər məlumatı olmadığı zaman tətbiq edilir. Hipnoz zamanı insanın əzab çəkməsinə, narahatlığına və ya qorxusuna səbəb olan insanlar və hadisələr şüuraltına enərək üzə çıxarılır.
3- Onlayn nitq terapiyası
Bu gün loqopedlərlə onlayn görüşlər keçirərək şüuraltınızı təmizləmək mümkündür. Sual-cavab şəklində davam edən danışıq terapiyası insanları həm ruhən, həm də zehni olaraq rahatlatmağa yönəlib.
Mənbə: Hürriyet
Tərcümə etdi: Aydan Qasımova
