"İncəsənətin inciləri" rubrikası "Keçmişin düşüncələri" əsərini təqdim edir.
John Roddam Spencerin “Keçmişin düşüncələri” əsəri Viktorian dövründə qadınların sosial durumu və daxili psixoloji dünyasını əks etdirən simvolik və dərin məna daşıyan bir rəsm əsəridir. Əsər Pre-Raffaelitlər hərəkatının təsiri altında yaranıb və həm vizual baxımdan zəngin, həm də tematik baxımdan mürəkkəbdir. İlk baxışda sadə görünə biləcək bu kompozisiya, əslində, çoxqatlı emosional və mənəvi məzmunla yüklüdür.
Əsərin mərkəzində dayanan qadın fiquru uzun qırmızı saçlarını səliqə ilə əlinə alaraq pəncərə önündə dayanıb. Onun baxışları boşluğa zillənib, dodaqlarında isə sakit bir kədər var. Geyimi tünd rənglidir, bu isə daxili gərginliyi və psixoloji yükü əks etdirir. Onun ətrafı isə sanki susaraq keçmişi izah edir. Masanın üstündə qızılgül ləçəkləri, güzgü, daraq, çörək parçası və bir neçə boş qab görünür.
Pəncərədən görünən mənzərə isə qadının daxilində baş verən mənəvi xaosu xarici mühitlə balanslayır. Çayda üzən gəmilər, işlə dolu dəniz limanı, fonda isə Londonun sənaye mənzərəsi bu qadının artıq o həyatla əlaqəsini itirdiyini göstərir. O bu limana aid deyil. Bu detal qadının keçmişdəki həyatının indi nə qədər uzaqda olduğunu simvolizə edir.
“Keçmişin düşüncələri” əsəri Viktorian dövründə “düşmüş qadın” (fallen woman) mövzusunun sənətdə əksi kimi dəyərləndirilə bilər. Rəssam qadının nə ilə məşğul olduğunu açıq demir, lakin ətraf mühit və onun halı qadının keçmiş həyatında ciddi mənəvi böhran yaşadığını göstərir. Bu onu öz günahlarını düşünməyə, peşman olmağa və dəyişməyə vadar edib.
Əsər günah və bağışlanma mövzularını, insanın daxilində baş verən mənəvi dönüşümü çox səssiz, lakin güclü bir vizual dillə təqdim edir. Qadının ayağının altına düşən çiçəklər və solmuş ləçəklər vaxtın keçməsini və bir zamanlar həyatında olan gözəlliklərin necə yox olduğunu göstərir.
Əsərdə istifadə olunan işıq çox düşünülmüş şəkildə yönəldilib. Gecə deyil, amma qaranlıq bir otaq təsviri verilir. Bu, qadının iç dünyasının metaforasıdır. İşıq yalnız onun üzünə və əllərinə düşür. Bu həm məqamın dramatizmini artırır, həm də qadının düşüncə və ruh halını ön plana çıxarır. Arxa plandakı pəncərə isə tam əksinə, daha açıq, real dünyanı göstərir. Bu iki məkanın qarşı-qarşıya qoyulması qadının daxilindəki və xaricindəki dünyaların ziddiyyətini vurğulayır.
“Keçmişin düşüncələri” əsəri yalnız bir qadının həyatından bir anı deyil, eyni zamanda insan ruhunun tənhalığı, peşmanlığı və ümidini əks etdirən universal bir vizual ifadədir. Stanhope bu əsərdə yalnız bir fiquru deyil, bir hissi, bir halı rəng və kompozisiya vasitəsilə canlandırır. Əsər həm sənət baxımından, həm də mövzu dərinliyi ilə oxucunu düşünməyə vadar edir və zamandan asılı olmayaraq aktuallığını qoruyur.
Hazırladı: Talehə Hüseynzadə
