Son illərdə astronomiyanın ən maraqlı mövzularından biri də “Nəhəng Yer” planetləri olub. Yerdən daha böyük, lakin qaz nəhəngləri qədər böyük olmayan bu qayalı planetlər elm adamları üçün mühüm tədqiqat sahəsinə çevrilib. Bəs, Nəhəng Yer nədir, necə əmələ gəlib və gələcəkdə bəşəriyyət üçün nə məna kəsb edə bilər?
Nəhəng Yer nədir?
Nəhəng Yer planet elmində Yerdən böyük olan, lakin qaz nəhəngi olmayan qayalı planetlər üçün istifadə olunan termindir. Ümumilikdə 1,5-10 Yer kütləsi olan bu planetlər, Yupiter və ya Saturn kimi nəhəng qaz planetlərindən fərqli olaraq, əsasən bərk səthlərə malikdir.
Belə planetlərə bəzən “Super Yerlər” deyirlər, lakin hər Super Yer Nəhəng Yer deyil. Super Yer termini planetin ölçüsünə aiddir, lakin onun atmosfer quruluşuna deyil. Nəhəng Yer sıx və qayalı quruluşu ilə seçilir.
Nəhəng Dünyalar necə yaranır?
Astronomların fikrincə, Nəhəng Yerlər qaz nəhənginə çevrilməzdən əvvəl gənc ulduz sistemlərində əmələ gələn böyük qayalı nüvələr inkişaf etdikdə ortaya çıxır. Əgər bir planet gənclik dövründə kifayət qədər qaz qəbul edə bilmirsə, o, nəhəng qaz planeti deyil, böyük, qayalıq planet olaraq qalır. Bu proses planetar sistemin formalaşma şəraitindən və planetin ulduzdan uzaqlığından asılı olaraq dəyişə bilər.
Məlum Nəhəng Yer kəşfləri
Bu günə qədər çoxlu Nəhəng Yerlər kəşf edilib və onlardan bəziləri yaşayış üçün əlverişli zonada yerləşir. Nəhəng Yerin ən diqqətəlayiq kəşflərindən bir neçəsi:
1. Kepler-452b
O, 2015-ci ildə kəşf edilib. O, Yerdən təxminən 60% böyükdür və yaşayış üçün əlverişli zonada yerləşir. "Yerin əmisi oğlu" adlanır, baxmayaraq ki, onun atmosferi və su varlığı hələ təsdiqlənməmişdir.
2.TOI-561b
2021-ci ildə kəşf edilib. Ən qədim məlum Nəhəng Yerlərdən biridir. Onun yaşı təxminən 10 milyard ildir və Yerdən 1,5 dəfə böyükdür. Lakin öz ulduzuna çox yaxın olduğu üçün həddindən artıq istidir.
3. 55 Cancri e
2004-cü ildə kəşf olunub. Səthi lava ilə örtülmüş və Yerdən 8 dəfə böyük olan son dərəcə isti planet. Onun strukturunda almaz ola biləcəyi təxmin edilir.
Nəhəng Yerlər həyat üçün uyğun ola bilərmi?
Nəhəng Yerlər həyat axtarışında böyük əhəmiyyət kəsb edir. Alimlər bu planetlərin qalın atmosferi və suyun olub olmadığını araşdırırlar. Nəhəng Yerin atmosferi Yerin atmosferinə bənzər oksigen, azot və karbon dioksid balansını təqdim edərsə, orada həyat üçün əlverişli şərait yarana bilər. Bəzi Nəhəng Yerlər yaşayış zonasında olsa belə, onların atmosferi çox sıx və ya səth təzyiqi çox yüksək ola bilər. Məsələn, Venera kimi həddindən artıq istixana effektləri yaşayan bir planet, Nəhəng Yer kateqoriyasında olsa belə, həyat üçün uyğun olmaya bilər. Bununla belə, Günəş sistemindən kənarda kəşf edilən bəzi Nəhəng Dünyalar Yerə bənzər şərtlər təklif edə bilər.
Gələcək bəşəriyyət üçün nə deməkdir?
Nəhəng Yerlərdən birinin yaşayış üçün əlverişli xüsusiyyətləri varsa, o, gələcəkdə bəşəriyyət üçün yeni bir ev ola bilərmi? Hazırda bu planetlərə səyahət edə biləcək heç bir texnologiyamız yoxdur. Bununla belə, kosmos agentlikləri və özəl şirkətlər kosmosa səyahət texnologiyalarının inkişafı üzərində işləyirlər.
Yaxın illərdə teleskop texnologiyalarının inkişafı ilə bu planetlərin atmosferlərini daha ətraflı şəkildə araşdırmaq mümkün olacaq. Əgər Yerə bənzər Nəhəng Yer kəşf edilərsə, bəlkə də o, bəşəriyyətin gələcək evi olacaq.
Mənbə : Evrim ağacı
Tərcümə etdi : Dilbər Paşazadə
