Marqaret Tetçerin şəkli nə üçün insanın görmə sistemini başa düşmək üçün bu qədər vacib olub?
Yuxarıdakı şəkildəki səhv nədir? Aydındır ki, iki üz alt-üstdür, amma onlardan biri bir az qəribə görünür? Bunu insanların çoxuna göstərdiyiniz zaman onlar şəkillərin fərqli olduğunu deyə bilərlər, lakin problemin nə olduğu dərhal aydın olmur.
Tetçer illüziyası ilk dəfə 1980-ci ildə York Universitetinin professoru Peter Tompson tərəfindən bildirib və üzləri necə emal etdiyimizə dair yeni düşüncə tərzinin əsasını qoyub. Sağdakı şəkildə Marqaret Tetçerin gözləri və ağzı tərs çevrilib. Yenə belə böyük dəyişikliyə baxmayaraq, bunu görmək o qədər də asan deyil - o qədər ki, şəkilləri qısaca və onlara nəyinsə fərqli olduğu barədə xəbərdarlıq etmədən təqdim etsəniz, insanların çoxu dəyişikliyi ümumiyyətlə hiss etməyəcək. Şəkilə düzgün baxdığınız zaman fərq aydın görünür (və bir az qorxuludur).
Bu necə işləyir?
Tetçer illüziyası əhəmiyyətli bir nümayiş idi, çünki o, beynimizin üzlər haqqında məlumatları emal etdiyi bəzi əsas mexanizmləri vurğulayan ilklərdən biri olub. Ümumiyyətlə, üzlər eyni, ardıcıl xüsusiyyətlərdən ibarətdir - iki göz, burun, ağız, qulaqlar və s. Beynimizin üzləri emal etməsinin bir yolu onları bu diskret, fərdi xüsusiyyətlərin toplusu kimi təhlil etməkdir. Əgər belədirsə, tərs üzdəki hər hansı uyğunsuzluğu seçmək daha asan olacağını gözləyə bilərik. Biz üzləri daha bütöv şəkildə emal etməyi və tanımağı təklif etmirik - başqa sözlə, biz təkcə fərdi xüsusiyyətləri deyil, həm də bu xüsusiyyətlər arasındakı yerləri və əlaqələri emal edirik.
Buna görə də, tərsinə çevrilmiş üz təqdim edildikdə, biz konfiqurasiya haqqında məlumatı asanlıqla emal edə bilmirik, buna görə də bunun əvəzinə yalnız fərdi xüsusiyyətlər haqqında məlumatlara etibar edirik. Əksər hallarda bütün bunlar düzgün görünür - ağız ağıza, gözlər gözə bənzəyir. Ancaq üzümüzə yönəldildikdə, birdən strukturlaşdırılmış məlumat yenidən işə düşür. Bunu fərdi xüsusiyyətlər haqqında məlumatla birlikdə istifadə edərək, bir şey səhv olduqda dərhal aşkar etmək asandır.
Bu niyə vacibdir? Bəli, illüziya insanlara necə xüsusi simalar olduğunu göstərmək üçün həqiqətən kiçik bir yoldur. Orijinal illüziya dərc olunduqdan sonra çoxlu araşdırmalar göstərib ki, beynin üz konfiqurasiyası ilə bağlı verdiyi fərziyyələr üzlər arasındakı kiçik fərqləri - hər birini bizim üçün unikal edən fərqləri - demək olar ki, asanlıqla ayırd etməyə imkan verir. Strukturlaşdırılmış məlumatları nəzərdən keçirdikdə, bu unikal dəyişikliklərə daha az həssas oluruq.
Bir vaxtlar illüziyanın yalnız Marqaret Tetçerin üzü üçün işlədiyi barədə bir şəhər mifi var idi. Bu, açıq şəkildə belə deyil və nümayiş etdirmək üçün burada bir versiya var. Bu nümunədə də nəyin dəyişdiyini anlamaq olmur.
Mənbə: Theguardian
Tərcümə etdi: Aysu Əsgərzadə
