Məşhur ingilis yazıçısı, dramaturq, şair və aktyor kimi tanınan Uilyam Şekspirin pyesləri Qərb ədəbiyyatının ən mühüm irsini təşkil edir və bu gün də teatr səhnələrində və ədəbiyyat dərslərində böyük diqqəti cəlb edir.1564-cü ildə İngiltərənin Stratford-upon-Avon şəhərində Con Şekspir və Meri Ardenin ailəsində anadan olan Uilyam Şekspir ilk təhsilini King's New School-da Latın dilini öyrənməklə keçirib. 18 yaşı tamam olanda Enn Hathaway ilə evlənib və onların üç övladı olub. 1585-1592-ci illər arasında naməlum səbəbdən Londona köçüb. 1590-cı illərin ortalarında Şekspirin pyesləri London səhnələrində oynanılmağa başlanıb və böyük uğur qazanıb. Onun pyesləri Lord Chamberlain's Men teatr şirkəti tərəfindən oynanılıb. 1599-cu ildə Lord Çemberlenin Adamları ilə birlikdə Qlobus Teatrını tikiblər. O, həmçinin 1608-ci ildə Blackfirars adlı teatrın sahibi olub.
Şekspirin sənət karyerası, ümumiyyətlə, 16-cı əsrin sonu və 17-ci əsrin əvvəllərinə təsadüf edən Elizabethan dövründə baş verib. Əsərlərinin çoxunu 1589-1613-cü illər arasında hazırlayıb, 38 pyes, 154 sonet və iki uzun hekayə yazıb. Onun yazdığı pyeslər faciə, komediya, tarix janrlarını əhatə edib. Onun faciələri insanların daxili dünyasının dərinliklərinə varır, komediyaları güldürməklə yanaşı düşündürür, tarixi tamaşalarında isə İngiltərənin tarixi hadisələri və qəhrəmanları diqqət mərkəzində olur.
Uilyam Şekspirin ən mühüm pyesləri
1. “Hamlet” (1599-1601)
Hamlet Şekspirin ən məşhur faciələrindən biri kimi tanınır və Danimarka şahzadəsi Hamletin hekayəsindən bəhs edir. Oyun intriqa, xəyanət və faciəvi hadisələr ətrafında inkişaf edir. Hekayə Hamletin atası Kral Hamletin ölümü və onun ruhunun oğlu Hamleti ziyarət etməsi ilə başlayır. O, həm də Hamletin məşhur tiradası ilə tanınır: "Olmaq və ya olmamaq, sual budur." Bu sözlər Hamletin daxili konfliktlərini, həyatın mənası haqqında dərin düşüncələrini əks etdirir.
2. "Makbet" (1606)
Şekspirin faciələrinin ən qısası, Makbet və Ledi Makbetin taxt-tacı ələ keçirmək ehtirası üzərində cəmlənir. Bu əsərdə kabuslar, cadugərlər kimi fövqəltəbii ünsürlərdən istifadə edilməklə insan təbiətinin qaranlıq tərəfləri və günahkarlıq hissi məharətlə işlənir. Makbetin hekayəsi tamaşaçılarla rezonans doğuran dərin psixoloji və mənəvi araşdırma təqdim edir. 1990-cı illərdən bəri bir çox Makbet adaptasiyası edilmişdir, ən məşhurlarından biri Justin Kurzelin idarə etdiyi 2015-ci il versiyasıdır.
3. "Romeo və Cülyetta" (1591-1596)
Sevgi hekayələri dedikdə ağıla ilk gələn əsərlərdən biri olan Romeo və Cülyetta iki insanın bir-birinə duyduğu ehtirasdan bəhs edir. Bu universal mövzu sevginin gücü, gənclik, ailə bağları və sosial münaqişələrdən bəhs edir. 1968-ci ildə Franko Zeffirelli tərəfindən istehsal olunan, 1996-cı ildə isə Leonardo DiCaprio və Claire Danes ilə çəkilən Romeo və Cülyetta adaptasiyaları bu klassik hekayəni fərqli dövrlərdə və fərqli yanaşmalarla tamaşaçıya çatdırıb.
4. "Kral Lir" (1605)
İngiltərə kralı Kral Lirin insan mənəviyyatından, sədaqətindən və xəyanətindən bəhs edən faciəsi ailə və vərəsəlik münasibətlərinin mürəkkəbliyindən xəbər verir. Kral Lir üç qızı arasında münasibətləri və miras paylanmasını sınayır, lakin qızlarının sədaqətini yoxlamaq üçün səhv yol seçir. Bu əsərdə Şekspir insan münasibətlərinin mürəkkəbliyini və insan təbiətinin dərinliklərini araşdırır, eyni zamanda xəyanət və inamsızlığın faciəvi nəticələrini vurğulayır.
5. "Otello" (1603)
“Otello” tabeliyində olan zabit İaqonun qısqanclığı və ambisiya dolu intriqaları nəticəsində arvadı Dezdemona inamını itirən və faciəli sona doğru irəliləyən Venesiya ordusunun komandanı Otellonun hekayəsindən bəhs edir. Yaqonun manipulyasiyaları ilə qısqanclıq və şübhə hisslərinə qapılan Otello arvadını öldürür,sonra həqiqəti öyrənir və böyük peşmançılıq yaşayır. Faciəli sonluqla bitən Otelloda qısqanclıq və yalanın, irqçilik və sosial qərəzlərin dağıdıcı təsirlərindən bəhs edilir.
Uilyam Şekspirin şeirləri
Uilyam Şekspir pyeslər yazmaqla yanaşı, bir çox mühüm şeirlər də yazıb. Onun ən məşhur poeziya toplusu olan "Sonetlər" Şekspirin 154 sevgi şeirini ehtiva edir. Bu şeirlər sevgi, zaman, gözəllik və ölüm kimi ümumbəşəri mövzulardan bəhs edir. Sonetlərin incə misrası və dərin duyğuları onları ədəbi irsin mühüm hissəsinə çevirir.
SONNET 8
Sən musiqisən, musiqiyə qulaq asanda niyə kədərlənirsən? Şirniyyatlar döyüşmür; sevinc sevinclə sevinir. Sizə zövq verməyən şeyə niyə dözürsünüz? Narahat olanı qucaqlamağın nə mənası var? Bir-birinə uyğun gələn xoş səslərin harmoniyası hələ də qulağınıza problem yaradırmı? Bil ki, bu, harmoniyanın sənə şirin məzəmmətidir: “Partlara qulaq asıb, bütövü unutdun” deyir. Qulaq as, yaxşı ər kimi, bir tək sim necə gözəl bir melodiya yaradır yoldaşı. Ata, övlad, xoşbəxt ana. , mübadilə etmək: Qulaqları sığallamaq, bir səsin ahəngi, o sözsüz nəğmə sanki bir səslə deyir sənə: “Qiymətin yoxdur, tək yaşasan”.
Uilyam Şekspirin kitabları
Uilyam Şekspirin əsərləri tez-tez onun pyeslərinin toplusu kimi nəşr olunub. Bu kolleksiyalara faciələr, komediyalar, tarixi pyeslər və hekayələr kimi müxtəlif janrlı əsərlər daxildir. Onun ən məşhur əsərləri arasında daha əvvəl adı çəkilən “Hamlet”, “Makbet”, “Romeo və Cülyetta”, “Kral Lir”, Şekspirin insan təbiəti haqqında realist müşahidələr aparan “Otello” əsərləri mühüm yer tutur ədəbiyyat tarixində və bir çox dillərə tərcümə edilib, nəşr edilib və dünyanın hər yerində tamaşaya qoyulub.
William Shakespeare 23 aprel 1616-cı ildə 52 yaşında Stratford-upon-Avonda vəfat edib. Şekspirin ölümü ilə ingilis və dünya ədəbiyyatının ən böyük ustadlarından biri dünyasını dəyişib. Onun əsərləri və irsi öz sonsuz dərinliyi və ümumbəşəri mövzusu ilə bütün yaş və mədəniyyətlərdən olan insanları ruhlandırmaqda davam edir.
Mənbə:oggusto.com
Tərcümə etdi:Fidan Şahbazlı
