Amazon meşələrində yaşayan Piraha tayfası dili, mədəniyyəti və qohumluq əlaqələri ilə dünyada nadir bir icmadır. Mücərrəd anlayışları özündə ehtiva etməyən dilləri, sırf valideyn-övlad bağlarına əsaslanan sadə qohumluq quruluşu, təbiətlə harmoniyaya uyğun həyat tərzi onları digər cəmiyyətlərdən fərqləndirir.
Hər qəbilənin fərqli mədəniyyəti və həyat tərzi var. Təqdir edəcəksiniz ki, bugünkü cəmiyyətdə tayfalar kifayət qədər maraqlı hesab olunur. Piraha tayfası da onlardan biridir. “Ən xoşbəxt tayfa” kimi də tanınan Piraha tayfasının maraqlı həyat tərzi var.
Piraha qəbiləsi Braziliya Amazonlarının dərinliklərində yaşayan, təbii həyatla harmoniyada yaşayan icmadır və dilçilik dünyasında mühüm tədqiqat mövzusuna çevrilmişdir.
Zaman, say, rəng kimi mücərrəd anlayışlar bu dildə demək olar ki, yoxdur. Pirahaların təbiətlə sıx əlaqəsi olduğundan, onlara ancaq konkret şeyləri ifadə etmək lazımdır. Dili bənzərsiz edən başqa bir xüsusiyyət onun qrammatik quruluşunun ənənəvi dillərlə müqayisədə son dərəcə sadə olmasıdır.
Bu dildə keçmiş və gələcək anlayışlarının konkret ifadələri yoxdur. Keçmişi və ya gələcəyi təsvir etmək üçün onlara xüsusi kontekstlər lazımdır. Piraha dilində rəqəmlər üçün yalnız “bir” və “çox” anlayışlarından istifadə olunur. Bu linqvistik xüsusiyyətlər dilin mədəniyyətlə tamamilə iç-içə olduğunu göstərir. Piraha cəmiyyəti yaşamaq üçün təbiətlə daim təmasda yaşayır. Keçmiş və ya gələcək konsepsiyalarının olmaması onlara bütün diqqətini "burada və indi" üzərində cəmləşdirməyə imkan verir.
Bu vəziyyət onların mədəniyyətində də öz əksini tapmış və dilin tikinti materiallarına birbaşa təsir etmişdir. Bundan əlavə, musiqi və rəqs kimi sosial fəaliyyətlər onların ünsiyyət tərzinin vacib hissəsidir. Dildən başqa, fit, zümzümə kimi səsli ünsiyyət üsullarından da istifadə edərək özlərini ifadə edirlər.
Piraha tayfasında qohumluq münasibətləri kifayət qədər sadə və sadədir. İnsanlar yaxın bağlarını sadəcə olaraq “valideynim/övladım” kimi təsvir edirlər. Bu camaatda əmi, bibi, bibi oğlu kimi mürəkkəb qohumluq terminlərinə rast gəlinmir. Qohumluq münasibətləri yalnız valideyn və uşaq arasındakı birbaşa əlaqə ilə məhdudlaşır. Bundan kənarda fərdlər arasında qardaş, bacı, qardaş kimi terminlər yoxdur.
Bir sözlə, Piraha cəmiyyəti qohumluq əlaqələrini sadə şəkildə müəyyənləşdirir və mücərrəd, geniş ailə münasibətlərindən çox, yalnız konkret qan bağlarına əhəmiyyət verir.
Mənbə: Onedio
Tərcümə etdi: Mina Yadigarlı
