Zəlzələ, yeraltı və yer səthinin əhatə edən çatlar və çatlar səbəbindən hərəkətlərin baş verməsidir.
Zəlzələ, yerdən gələn ən çox qısa müddətə davam edən uğultu səsi və azdan çoxa doğru artan titrəmə ilə özünü hiss etdirir. Zəlzələlər böyük zəlzələlərdən əvvəl və sonra da baş verir.
Böyük zəlzələlərdən əvvəl baş verən və şiddətli olmayan zəlzələlərə foresşoklar deyilir. Şiddətli zəlzələlərdən sonra baş verən zəlzələlərə afterşoklar deyilir və uzun müddət davam edir. Böyük zəlzələ nəticəsində qırılan yeraltı təbəqələrin baş verməsinə şərait yaradır.
Yer üzündə zəlzələlərə daha həssas olan ərazilər var. Əvvəllər çatlanmış ərazilər, böyük yeraltı boşluqlar və duz ehtiyatlarına malik torpaqlar bu həssas ərazilər sırasındadır.
Ölkəmizin böyük bir hissəsi zəlzələ riski altındadır. Ölkəmizi zəlzlə riskinə görə 4 bölgəyə ayıra bilərik. Buna uyğun olaraq 4-cü dərəcəli zəlzələ zonası ən az təhlükə olan bölgə olduğu halda, 3-cü dərəcədə bu təhlükə bir qədər yüksəkdir. 2-ci dərəcəli zəlzələ zonalarında zəlzələ riski 3-cü dərəcəli zonalarına nisbətən daha yüksəkdir. Lakin zəlzələ riski ən yüksək olan bölgələr 1-ci dərəcəli zəlzələ bölgələridir.
Şiddətli zəlzələ can və mal itkisinə səbəb ola bilər. Bununla belə, onu da bilmək lazımdır ki, zəlzələ mütləq ölüm və ya ciddi dağıntıya səbəb olmur. Zəlzələlərdən qorxmaq lazımdır ki, lakin yaxşı hazırlıq və dəqiq məlumatla bu qorxu mənbələrini azalda bilərsiniz.
Zəlzələnin zərəri yerin əyani olaraq titrəməsindən deyil, əsasən , evlərin düzgün və təhlükəsiz ərazilərdə tikilməməsindən baş verir.
Zəlzələdən əvvəl yaşadığımız binanın təhlükəsizliyi üçün nə etməliyik?
Səlahiyyətlərin sizə verdiyi qaydalara uyğun olaraq evlərinizi tikin. Evlərinizi yaşayış üçün ayrılan ərazilərdən başqa yerlərdə tikməyin. Evlərinizin zəlzələ qaydalarına uyğun tikilib tikilmədiyini araşdırın. Evlərinizdə icazəsiz döşəmə və balkon tikməyin. Bu əlavə artırmalar zəlzələ zamanı evinizin tamamilə dağılmasına səbəb olacaqdır. Yaşadığımız binanın təhlükəsizliyinə əmin deyilsinizsə, şəhərinizdəki bələdiyyələrdən kömək və məlumat ala bilərsiniz.
Zəlzələ insan psixologiyasına necə təsir edir?
Zəlzələ insan həyatında qeyri-adi bir vəziyyətdir. Belə hallar insanlarda narahatlıq, hirs, əsəbilik və yaddaş pozuntularına səbəb ola bilər. Bu tip problemlər normal və müvəqqəti xarakter daşıyır. Zəlzələ sizin əhvalınıza təsir etdiyi kimi uşaqlarınıza da təsir edir. Zəlzələdən sonra bir-iki gün ərzində uşaqlar özlərini yaxşı aparmayıb, nadinclik edə bilərlər. Bu normaldır və çox güman ki, qısamüddətlidir. Bu davranışlara diqqət yetirmək və onları dəyişdirməyə çalışmaq əvəzinə, onlara evi səliqəyə salmağa kömək etdiklərini qiymətləndirdiyinizi göstərin. Başqa sözlə , mənfi davranışlarına diqqət yetirməkdənsə, onların müsbət davranışlarına diqqət yetirin.
Mənbə: MEB.
Tərcümə etdi: Pərvanə Abbasova.
