İstənilən tədqiqatçı üçün xalq nağılının “məntiqsizliyi” onun qədimliyinin və gizli mənanın olmasının əsas göstəricisidir. Və bu əsatir vərdiş etdiyimiz reallıqdan nə qədər uzaq olarsa, sivilizasiyanın mənşəyinə gedib çıxan hikmətin varlığını bir o qədər aydın dərk edə bilərik. Qalan tək şey bu mesajı düzgün deşifrə etməkdir...
Dünyada bir körpə-Havroşeçka var idi. Anası vəfat etmiş bu qızı ögey anası böyüdüb. Bu qadının isə üç qızı var idi: Təkgözlü,İkigözlü və Üçgözlü (gözlərin sayına görə belə adlandırılıb).
Ögey anası Havroşeçkanı heç sevmirdi və onu hər zaman işlədirdi. Baş qəhrəmanın yeganə sevinci kiçik Havroşeçkaya ağır işlərdə kömək edən bir inək idi.
Burada heyvan ana (əcdad) funksiyasını yerinə yetirir: yetim qız etibarlı mühafizə altındadır. Havroşeçka nəvazişlə ona müraciət edir: "Ana inək, mənə süd ver!".
Beləliklə, inək qızı bir növ təşəbbüs göstərməyə - ana istiliyi və qayğısı dünyasına köçməyə dəvət edir.
Bu, totemizmin izlərini göstərir - insanlar ölən qohumların ruhlarının heyvanlara köçdüyünə inanıblar və Hindistanda hind-avropalılar arasında yaxşı qorunan inəklərə sitayiş olunub, burada bir inəyi öldürmək mümkün deyil, çox güman ki bu şey slavyanlar arasında da baş verib.
Havroşeçka tapşırıqların öhdəsindən gələ bilməyəndə inək ona kömək edib: "- Qırmızı qız! Bir qulağıma gir, digərindən çıx - hər şey yaxşı olacaq." Bu, Şivanın inək qulağından doğulmasının eyni mifoloji səbəbi ilə uzaqdan əlaqəli deyilmi?
Ögey ana ögey qızının öz vəzifələrinin öhdəsindən necə gəldiyinə uzun müddət təəccüblənib. Sonra qızlarını Havroşeçkanın ardınca göndərmək qərarına gəlib. İki bacının izləməsi bir nəticə verməsə də, üçüncüsü bunu bacarıb.
Bir göz dünyalar arasındakı keçidləri qoruyur, lakin Havroşeçka oradan asanlıqla keçir. İki gözün insan dünyası ilə xüsusi əlaqəsi var və reallığın keşikçiləridir. Üç gözlə isə hər şey daha mürəkkəbdir. Havroşeçka onu üçüncü gözü ilə necə seyr etdiyini görmür - görünməz və müqəddəs, dünyamızın kənarına başqa ölçülərdə baxmağa imkan verir.
Beləliklə, Üçgöz körpənin sirrini öyrənib və anasına söyləyib. Qadın əsəbiləşərək ona inəyi bıçaqlamağı əmr edib...
Burada qeyd etmək lazımdır ki, kəndli ailəsində inəyə münasibət xüsusi idi. Ona bir ailə üzvü kimi hörmət və qayğı ilə yanaşıblar. İnək totem heyvanı və məhsuldarlıq, firavanlıq simvolu kimi mifoloji ideyalara əsaslanan bir çox xalq inancları, ayinləri, işarələri ilə əlaqələndirilir. Bir inəyin itməsi, xəstəliyi və ölümü şər qüvvələrin müdaxiləsi, tanrıların qəzəbinin nəticəsi, pis insanların vurduğu zərər kimi qəbul edilir.
Heyvan qıza onun ətini yeməməyi və sümükləri bağçaya basdırmağı söyləyib. Havroşeçka da belə edib. Sümükləri basdırdığı yerdə alma ağacı yetişib.
Heyvanın ölümündən sonra baş qəhrəmanın Veda ənənələrinə necə əməl etdiyini görürük: əslində körpə Havroşeçka asket həyat tərzi keçirir - yeməkdən imtina edir və tabulara riayət edir. O, dini ayinləri yerinə yetirir - inəyin sümüklərini sulayır və fikrini ona həsr edir ki, bu da dualara və ilahilərin ifasına bənzəyir.
Bu motiv Veda ənənəsində yaxşı bilinir: Dditi (qeyri-bağlanma, orijinallıq, tanrıların anası) həm doğuşda olan qadın, həm kosmik inək, həm də "gözəl yarpaqlı bir ağacdır".
Bir dəfə oradan bir cavan oğlan keçib və almaların dadına baxmaq istəyib. Üç bacı ağaca tərəf qaçıblar və sonra onun budaqlarını qaldırıblar. Sonra Havroşeçka alma ağacına gəlib, budaqlardan bir alma götürüb və sərgərdanı müalicə edib. Sonra o aşiq olub və ona evlənmə təklifi edib.
İnsanlar totemin əcdadı olan heyvanı diriltmək lazım olduğuna inanıblar və nağılda bu, alma ağacının sümüklərdən “maye alma, qızılı qaraçaq və gümüş budaqlı” böyüməsində əks olunur.
Mərasim zamanı, ehtimal ki, güclü bir əcdadın bir qıza təşəbbüskarlıq vəzifələrinin öhdəsindən gəlməsinə kömək etdiyinə inanılıb, bundan sonra o, qadın olmağa və evlənməyə layiq olub.
Nağılda alma ağacı o biri bacıların yanından keçən bəyə xidmət etmək üçün alma yığmağa qoymur və deyir ki, onlara alma gətirəcək adamla evlənin.
Mənbə: dzen.ru
Tərcümə etdi: Aysu Əsgərzadə
