Yaxalıq- köynəyin görünüşünü böyük ölçüdə müəyyən edən boyun ətrafına dolanan bu kiçik parça, tarix boyu bir çox dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Bəzən təmkinli və ya açıq-aşkar ekstravaqant, ağ köynəyin populyarlaşmasında həlledici rol oynayıb və bu, qarderobumuzun vacib hissələrindən birinə çevrilmək üçün həqiqətən "yaxasını qaldırmağa" imkan verib. "Yaxalıq" Avropada İntibah dövrünün əvvəllərində, daha dəqiq desək, 15-ci əsrin sonunda meydana gəlib. O, ağ köynəyin hələ də hər kəsə özünü göstərmək üçün mübarizə aparan, başqa parçalar altında gizlənən yeganə görünən hissəsinə çevrilir.
Əvvəlcə çox sadə və əsasən inanclı kişilər tərəfindən geyilən yaxalıq təvazökarlıq və saflıq simvoludur. O, tədricən zadəganların qarderobuna inteqrasiya olunur ki, bu da onu əsl moda fenomeninə çevirir. Bu ictimaiyyətə məruz qaldığı üçün köynəyin yaxası cilalanmış və qüsursuz olmalı idi.16-cı əsrin birinci yarısında yaxası ilk dəfə boyun boyunca qaldırılıb və 1530-cu illərdə kənarlarında aşağı bükülmədən əvvəl kiçik bir ruff görünüşü verərək yığınlarla haşiyələnib. Bir neçə onillik sonra, təxminən 1550-ci illərdə, aşağı salınan yaxa bir neçə əsr sonra 19-cu əsrdə inkişaf etdirilən müasir yaxaya uyğun gəlmədən bu gün bildiyimiz ölçüyə sahib olmaq üçün bir qədər prosesdən keçib.
Həqiqətən, qapaq daha çox parçanın asqısına bənzəyir, bu günlərdə görməyə öyrəşdiyimiz təmiz görünüş vermək üçün heç bir qıvrım yoxdur. O, həmin illərə xas olan qaranlıq və sərt kostyumdan fərqləndiyi üçün xüsusilə nəzərə çarpıb.Buna baxmayaraq, saray əyanları və digər cənablar arasında ruff tendensiyası bir müddət yaxasını əvəz edib. Bu hələ də xüsusilə tacirlərin, yəni ədəbiyyat, hüquq və elm adamlarının, eyni zamanda fədailərin, əsasən də protestantların portretlərində görünür. Qapaqlı yaxası, Anti-Reformasiyadan, Katolik Kilsəsinin protestantların bu fərqli elementini inhisara alan Protestant Reformasiyasına reaksiyasından sonra Fransa Kralının məhkəməsində yenidən istifadə olunmağa başlayıb. Bu tendensiya nədənsə o qədər də uzun sürməyəcək müəyyən sartorial sərtliyin qayıdışını göstərib.
17-ci əsr irəlilədikcə, yaxa getdikcə daha lüks bir əşyaya çevrilib, materiallar baxımından müxtəlifləşib və reticella krujeva kimi getdikcə daha mürəkkəb detallarla bəzədilib. Bu, xüsusilə İngiltərədə, məhkəmə üzvlərinin portretlərini daha böyük qapaqlı, krujeva ilə zəngin şəkildə bəzədilmiş, bir qədər çiyələkləri xatırladan yaxalar taxaraq çəkdiririblər. O vaxtdan etibarən bu kiçik parça sahibinin sərvətini əks etdirən ictimai mövqenin bayrağına çevrilib. Son zamanlar zənginləşmiş zadəganlar və yüksək burjua, bu ultra-ierarxik cəmiyyətdə öz mövqelərini qurmaq üçün getdikcə daha çox ekstravaqant olan dəbləri işə salaraq yaradıcılıqda yarışıblar. Avropanın müxtəlif krallıqlarında yaxalığın təkamülü, hər birinin, xüsusən də dini müstəvidə bir sıra ictimai inkişafın göstəricisidir. Protestant puritanizmi Şimali Avropada yayılıb özünü tətbiq edərkən, yaxalar ölçüləri və hətta bəzəkləri baxımından cənub ölkələrinə, xüsusən də Fransa krallığına nisbətən daha məqbul olub. Bu növ yaxalıq xüsusilə XIII Lüdovikin hakimiyyətini təmsil edib.
Mənbə:BURRİENNE
Tərcümə etdi:Fidan Şahbazlı
