Sosial fobiya psixiatriyada narahatlıq pozğunluqlarından biri kimi tanınır. Fobiyalar müəyyən vəziyyətlərdə yaşanan qorxular olduğundan, sosial fobiya sosial mühitlərdə yaşanan narahatlıq olaraq təyin edilə bilər.
Sosial fobiyanın ümumi əlamətlərinə baxdığımızda; İnsan yeni bir mühitə daxil olduqda sıxıntı və narahatlıq yaşayır. Ürək döyüntüsü, narahatlıq və özünü ifadə etməkdə çətinlik də bu mənzərəni müşayiət edir.
Sosial fobiya: Sosial fobiyası olan insanlar, yaşadıqları mühitdə yeni bir insanla tanış olmaq məcburiyyətində olduqları zaman həyəcanlı və sıxıntılı hiss edirlər. Əgər bu şəxs tələbədirsə, sinifdə danışmaqda çətinlik çəkəcək və sosial fobiyası səbəbindən danışmaqdan qaçacaq. Danışmaq məcburiyyətində olsa, üzü qızarır, səsi xırıldayır, əlləri titrəyir, fikrində dolaşıqlıq yarana, hətta danışmağı dayandıra bilər.
Sosial fobiya cəmiyyətdən uzaqlaşma meyli ilə özünü göstərir. Sosial fobiyanın ilkin mərhələsində uşaq utandığı üçün problemini heç kimə deyə bilmir. Bizim cəmiyyətdə utancaq uşaqlar hətta təriflər də alırlar, ona görə də sosial fobiyanın ciddiliyi göz ardı edilə bilər. Xəstəliyin mövcud olduğu bilinmirsə və vaxtında müalicə olunmazsa, uşaq gələcəkdə çətinlik çəkəcək. Universitet illərində problem daha da dərinləşir. Çünki müalicə edilmədikdə problem getdikcə dərinləşir.
Sosial fobiyanın fiziki simptomları:
• Üz qızarması
• Tərləmə
• Ürək döyüntüsü, nəfəs darlığı
• Mədə-bağırsaq sistemində pozğunluq
• İshal
Sosial fobiyanın osixoloji simptomları:
• Çarəsizlik və acizlik hissi
• Fiziki çirkinlik və bəyənməmə hissi
• Verilən sevgiyə layiq olmadığını hiss etmək
• Səhv etmək qorxusu və mükəmməl olmaq arzusu
• Daimi narahatlıq vəziyyəti, lakin bunu göstərməməyə çalışır.
• İnsanın qorxduğu mühitə girə bilməməsi
• Daimi qaçmaq və ətraf mühiti tərk etmək istəyi
• İnsanlarla göz təması qura bilməmək və ondan qaçmaq
Sosial fobiya uşaqlıqda başlayır?
Sosial fobiyanın simptomları uşaqlıqda başlayır və ilk simptomlar məktəbəqədər yaşlarda özünü göstərir. Məsələn, 100 uşağı yeni, tanımadığı bir yerə qoyanda onların 70 faizi asanlıqla uyğunlaşır, 15 faizi ətraf mühiti ələ keçirir, 15 faizi isə utancaq qalır, ağlayır, anasından ayrılmaq istəmir və uyğunlaşmaqda çətinlik çəkir. Uşağın çox utancaq olması, yeni mühitlərdə dərhal evə qayıtmaq istəməsi, valideynlərə yapışmaq kimi sosial fobiyanın əlamətləri qəti bir həyəcan təbili çalan vəziyyətdir. Bu, uşağın sosial fobiyası olacağını göstərir.
Çünki valideynlər həddindən artıq mükəmməliyyətçi, qoruyucu, qoruyucu olması uşağın gələcəkdə sosial fobik bir fərd olmasına səbəb olur. Bu səbəbdən sosial fobiya əlamətləri olan uşaqlar kiçik yaşlarından fərqli mühitlərlə tanış edilməlidir. Evdən kənarda başqa yerlərdə, hətta açıq yerlərdə çox vaxt keçirməsini təmin etmək lazımdır. İndiki vaxtda urbanizasiya, mənzildə yaşamaq, torpağa çıxışın az olması, valideynlərin işləməsi, uşağın evdə baxıcı ilə qalması sosial fobiyaya səbəb olan səbəblər arasında sayıla bilər.
Sosial fobiyaya necə qalib gəlmək olar?
Sosial fobiya bir mütəxəssis tərəfindən müalicə edilməli olan bir xəstəlikdir. Müalicənin yaxşı aparılması üçün müalicəyə mənfi təsir edəcək hallar aradan qaldırılmalıdır. Əgər insanın fərqli bir psixi pozğunluğu varsa və sosial fobiyanın mənşəyi uşaqlıqdan bəri mövcud olan qorxu və narahatlıqlardırsa, müalicə zamanı bunlar da qiymətləndirilməlidir.
Sosial fobiyanın müalicəsi psixoterapiya və lazım olduqda dərmanlar ilə dəstəklənir.
Mənbə: Npİstanbul
Tərcümə etdi: Aysel Qasımova
