Ümumiyyətlə, insanları alçaltmaq, hətta təhqir etmək üçün istifadə edilən bu söz əslində bir çox insanın əziyyət çəkdiyi bir qrup psixi sağlamlıq pozuntusunu ifadə edir.
“Nevroz” sözü psixoanaliz intizamının və onun yaradıcısı Freydin mirasıdır. Fiziki əsası olmayan, yəni beyində fiziki təzahürü olmayan psixi mənşəli xəstəliklərə nevrozlar deyilir. Buna görə də nevroz dedikdə psixotik deyil, psixiatrik pozğunluq nəzərdə tutulur. Psixoz və nevroz arasındakı fərq:
Bu iki anlayış bir-birindən çox fərqlidir və hər ikisi yuxarıda qeyd etdiyimiz vəziyyətlərə gətirib çıxara bilər, lakin nevroz dedikdə xəstənin özünün xəbərdar olduğu, lakin psixozlu xəstələrin xəbərsiz olduğu bir qrup simptom nəzərdə tutulur.
Nevrotik insan nə deməkdir? Həqiqətən də nevrotik insan öz psixoloji problemlərinin fərqindədir, yəni reallıqdan qopmur. Bu söz indi başqa anlayışlar və xəstənin problemlərinə daha yaxın olan sözlərlə əvəzlənib. Psixiatr və nevrologiya üzrə həkim Dr.Aida izah edir ki, nevroz bir qədər çox "inklüziv" termindir. Bu səbəblə bir çoxumuzun yaşadığı bədbəxtlik və qorxuları nevrozdan çox narahatlıq pozuqluğu sözü ilə izah etmək daha doğrudur.
Nevrozun müxtəlif növləri hansılardır?
Nevroz müxtəlif simptomlarla özünü göstərə bilər: narahatlıq, müxtəlif fobiyalar, OKB, depressiya və s. Bu əlamətlərə əsasən nevrozun müxtəlif növlərini ayırd edə bilərik:
• Əhval pozğunluqları (depressiya, bipolyar pozğunluq və s.)
• Anksiyete pozğunluqları (panik atak, anksiyete, fobik pozğunluq, travma sonrası stress pozğunluğu və s.) •Obsesif-kompulsif pozğunluqlar (OKB)
• Şəxsiyyət pozğunluqları
Nevroza səbəb nədir?
Dr. Canselin qeyd etdiyi kimi psixi və mənəvi pozğunluqlara və buna görə də nevrozlara səbəb olan tək bir səbəb tapmaq çox çətindir. Digər tərəfdən, ətraf mühit və ya fərdin ailə inkişafı kimi risk faktorları var. Böyük travma, yaxın ətrafdan itki və ya sui-istifadə kimi amillər tətikleyici ola bilər. Bu amillərə bir çox amillər əlavə edilə bilər və insandan insana dəyişə bilər. Ona görə də konkret səbəb haqqında danışmaq çətindir. Əlaqədar beyin disfunksiyaları da nevroza səbəb ola bilər. Məsələn, bilirik ki, depressiya əhval-ruhiyyə və əhvalın tənzimlənməsində iştirak edən nörotransmitterlərə (serotonin, dopamin və norepinefrin) təsir göstərir. Nevroza meyllilik deyə bir şey yoxdur. Psixi pozğunluğun başlanğıcına təsir edən fərdin kontekstidir. Buna görə də, psixi sağlamlığın pisləşməsinin qarşısını almaq üçün stresslə bağlı profilaktik işlər var və yadda saxlamaq lazımdır ki, nevrozdan qaçmaq onu müalicə etməkdən daha asandır.
Nevrozu necə müalicə etmək olar?
Əgər özünüzü pis hiss edirsinizsə və nevroz haqqında məlumatlara ehtiyacınız olduğunu düşünürsünüzsə və ya depressiya kimi simptomlar yaşayırsınızsa, bu barədə həkiminizlə danışmaq çox vacibdir. Həkiminiz sizi psixiatra göndərə bilər və bunun xəstəlik olduğunu qəbul edib tibbi yardım almaq həyatınızı xilas edir. Həm də sizə düzgün diaqnoz qoya biləcək yeganə şəxs həkiminizdir. Dərman müalicəsi diaqnoz qoyulduqdan sonra psixiatr, ehtimal ki, pozğunluqdan asılı olaraq bir dərman kursu tövsiyə edəcək.
Yüngül və qeyri-xroniki xəstəliklər üçün bu məcburi deyil, buna görə də tamamilə həkiminizin diaqnozundan asılı olacaq. Xüsusilə, depressiya üçün antidepresanları təyin etmək şərti ilə qəbul etmək mümkündür və faydalıdır. Xəstəlikdən asılı olaraq digər dərmanlar da təyin oluna bilər. Məsələn, bipolyar pozğunluq üçün psixiatrınız antidepresanlar əvəzinə əhval stabilizatorları təyin edə bilər.
Məhz buna görə də nevrozda olan pozğunluqları daha yaxşı müalicə etmək üçün bir-birindən yaxşı fərqləndirilir. Dərman müalicəsi ilə yanaşı psixoloji dəstək də almaq tövsiyə olunur. Bu dəstək xəstəliyin təkrarlanma riskini azaldır və stressin idarə olunmasına nəzarət edir.
Koqnitiv-davranışçı terapiya ən çox tövsiyə edilən terapiya üsuludur, çünki o, mənfi düşüncə nümunələrini daha yaxşı başa düşməyə və hətta dəyişdirməyə kömək edir.
Müvafiq dəstək nevrotik vəziyyətdən daha tez çıxmağa və zehni tarazlığı və şəxsi məmnuniyyəti bərpa etməyə kömək edir.
Mənbə: Wengood
Tərcümə etdi: Aysel Qasımova
