Uçan dələlər quşlar və yarasalar kimi uça bilmirlər; əvəzinə ağacların arasında sürüşürlər. Onlar 90 metr (300 ft) hündürlüyə qədər qeydə alınmış uçuşlarla bu uçuşlar zamanı lift əldə edə bilirlər.
Heyvanın havada istiqaməti və sürəti, əsasən kiçik qığırdaqlı bilək sümükləri tərəfindən idarə olunan əzalarının mövqelərini dəyişdirərək dəyişir. Biləkdən bir qığırdaq çıxıntısı var ki, dələ sürüşmə zamanı yuxarıya doğru tutur. Bu xüsusi qığırdaq yalnız uçan dələlərdə olur, digər sürüşən məməlilərdə deyil. Stiliform qığırdaq üçün mümkün mənşələr tədqiq edilmişdir və məlumatlar onun digər dələlərdə tapıla bilən karpal strukturlara homolog olduğunu göstərir. Bu qığırdaq manusla birlikdə sürüşmə zamanı istifadə olunacaq qanad ucu meydana gətirir. Uzatıldıqdan sonra qanadın ucu aerodinamik hərəkətləri idarə edərək müxtəlif bucaqlara uyğunlaşa bilər. Bilək, həmçinin biləkdən ayaq biləyinə qədər uzanan kürklü paraşütə bənzəyən pərdə olan patagiumun darlığını dəyişir. Uçuş zamanı sabitləşən tüklü quyruğu var. Quyruq ağac gövdəsinə enməzdən əvvəl hava əyləci kimi işləyərək, əlavə qanad kimi çıxış edir.
Colugos, Petauridae və Anomaluridae birləşən təkamül yolu ilə uçan dələlərə bənzəyən sürüşən məməlilərdir, baxmayaraq ki, əlaqələri o qədər də yaxın deyil. Uçan dələ kimi, onlar da skansor məməlilərdirlər ki, onlar öz ətraflarında sürətlə hərəkət etmək üçün gücsüz sürüşmək üçün patagiumlarından istifadə edirlər.21-ci əsrdən əvvəl uçan dələnin təkamül tarixi tez-tez müzakirə olunurdu. Bu mübahisə iki molekulyar tədqiqat nəticəsində çox aydınlaşdırıldı. Bu araşdırmalar uçan dələlərin 18-20 milyon il əvvəl meydana gəldiyini, monofiletik olduğunu və ağac dələləri ilə bacı əlaqəsi olduğunu təsdiqlədi. Onların yaxın əcdadlarına görə, uçan dələlər və ağac dələləri arasındakı morfoloji fərqlər sürüşmə mexanizminin formalaşması ilə bağlı fikirləri ortaya qoyur. Oxşar ölçüdə olan dələlərlə müqayisədə, uçan dələlər, şimal və cənub uçan dələlər bel fəqərələrinin və ön qolun sümüklərində uzanma, ayaq, əl və distal fəqərələrin sümüklərində isə azalma müşahidə olunur. Bədən nisbətlərindəki bu cür fərqlər uçan dələlərin qanad yükünü minimuma endirmək və sürüşmə zamanı manevr qabiliyyətini artırmaq üçün uyğunlaşmasını ortaya qoyur. Bu fərqlərin nəticəsi odur ki, adi dələlərdən fərqli olaraq, uçan dələlər dördayaqlı hərəkət üçün yaxşı uyğunlaşmırlar və buna görə də onların sürüşmə qabiliyyətlərinə daha çox etibar etməlidirlər.
Mənbə: İnaturalist
Tərcümə etdi: Aynur Mikayılova
