Psixoloji manipulyasiya insanların düşüncələrini, davranışlarını və ya emosiyalarını idarə etmək üçün istifadə edilən taktiki üsuldur. Bu manipulyasiya üsulları insanların özlərinə olan baxışlarını dəyişdirmək, onları, əslində, istəmədikləri fərqli qərarlar verməyə məcbur etmək, hətta bəzən öz istəklərinə nail olmaq məqsədi daşıyır.
Manipulyasiya qeyri-adekvat, aldadıcı və ya hətta sui-istifadə strategiyaları vasitəsilə başqalarının qavrayışını və ya davranışını dəyişdirməyi hədəfləyən psixoloji və sosial təsir növüdür.
Ümumiyyətlə ikitərəfli münasibətlərdə daha çox istifadə olunur. Bu, münasibətlərdə daha güclü tərəfin zəif tərəfi manipulyasiya etməsi nəticəsində baş verir. Manipulyasiya səs tonu, bədən dili, jestlər və üz ifadələri kimi bir çox üsulla həyata keçirilə bilər.
Psixoloji manipulyasiya digər insanların emosional və fiziki sağlamlığına zərər verə bilər. Manipulyasiya insanların özünə inamını məhv edə bilər və ya narahatlıq və depressiya kimi emosional problemlərə səbəb ola bilər. Buna görə də manipulyasiyadan xəbərdar olmaq və manipulyatorlara qarşı durmaq vacibdir.
Psixoloji manipulyasiya üsulları hansılardır?
Psixoloji manipulyasiya üsulları bir insanın başqa bir şəxs və ya qrup üzərində nəzarəti saxlamaq üçün istifadə edə biləcəyi taktikalardır. Bu üsulların təsiri insanların emosional və psixi sağlamlığına mənfi təsir göstərir. Bəzi ümumi psixoloji manipulyasiya üsullarına aşağıdakılar daxildir:
Emosional manipulyasiya
Emosional manipulyasiya, insanın başqa bir insanı idarə etmək və ya istədiklərini əldə etmək üçün ona emosional bağlılıq yaratmasıdır. Bu tip manipulyasiya davranışı adətən qarşı tərəfin hisslərindən istifadə edir, utanc, günahkarlıq, narahatlıq və s. Bu, insanları mənfi emosiyalar hiss etməyə məcbur etməklə əldə edilir. Emosional manipulyasiya sağlam bir əlaqənin qarşısını ala bilər və insanın özünə inamını və həyat keyfiyyətini azalda bilər.
Özünə inamsızlıqdan faydalanmaq
Hər bir insanın özündə bəyənmədiyi və ya çatışmayan cəhətləri var. Adətən bu çatışmazlıqlar gizlədilməyə çalışılır. Ancaq insanın özündə bəyənmədiyi bu cəhətləri öyrənən manipulyatorlar bunu onlara qarşı istifadə edərək, özlərinə inamlarının daha da aşağı düşməsinə səbəb olur.
Eqo nəvazişi
Bu, insanın özünü yaxşı hiss etməsi üçün edilən davranışdır. Bu davranış insanın özünə inamını artırmaq və dəyərli olduğunu hiss etdirməyi hədəfləyir. Bu şəkildə o, insanı yox deyə bilməyəcək hala gətirərək manipulyasiya edir.
Müsbət təsir
Müsbət təsir, davranışın nəticələrini müsbət hala gətirərək bir davranışın təkrarlanma ehtimalını artırmaq üçün istifadə edilən bir texnikadır. İstənilən davranışların təkrarlanmasını təşviq edərək müsbət nəticələr əldə etməyi hədəfləyir. Buna tərif, mükafat və təbəssüm kimi müsbət təsirlər vasitələrindən istəyə nail olmaq üçün istifadə edilir.
Emosional təzyiq
Bu, insanın öz duyğularına məhəl qoymaması və onlardan öz xeyrinə istifadə etməsidir. Bu cür davranış çox vaxt insanların ağrılarından, narahatlığından və ya narahatlığından istifadə edərək öz mənfəətlərini əldə etmək üçün edilir. Emosional istismar insanın emosional sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər.
Məhrumiyyət davranışı
Bir insanın başqa bir insanı sevdiyi və ehtiyac duyduğu şeylərdən həvəslə məhrum etməsidir. Bu yolla insanları arzulanan davranışa yönəltməyə cəhd edilir.
Mənfi sərtləşmə
Bir insanın və ya bir qrup insanın mənfi düşüncələrini və ya davranışlarını dəyişdirmək üçün psixoloji bir texnikadır. Bu, səs tonunu yüksəltmək, qışqırmaq və ya hətta danlamaq kimi davranışlarla həyata keçirilir.
Cəzalandırmaq
İnsanı qorxutmaqla, hədələməklə və ya cəza üsullarından istifadə etməklə istəmədiyi davranışı etməməyə məcbur edilməsidir.
Kiçik qiymətləndirmək
Bir insanın başqa bir şəxsə və ya qrupa qarşı alçaldıcı və hörmətsiz davranışıdır. Bu, digər insanı dəyərsizləşdirir və özünü əhəmiyyətsiz hiss edir.
Problemli Davranışları nümayiş etdirmək
Bu, bir insanın başqa bir insana qarşı problemli davranış nümayiş etdirməsi və sonra üzr istəməsi ilə əldə edilir. Bu vəziyyət qarşı tərəfi günahkarlıq hissi ilə boğaraq, nəzarətdə qalmasına səbəb ola bilər.
Manipulyasiya edən insanların xüsusiyyətləri nələrdir?
Manipulyatorlar şüurlu və ya şüursuz olaraq başqalarını istədikləri şəkildə manipulyasiya etmək üçün manipulyasiya üsullarından istifadə edirlər. Bu insanlar tez-tez nəzarət etmək ehtiyacı hiss edirlər.
Manipulyatorlar tez-tez yalan danışır və həqiqəti təhrif etməyə çalışırlar.
Onlar tez-tez başqalarının hisslərinə qarşı laqeyd olurlar və başqalarının hisslərindən istifadə edirlər. Onlar öz maraqlarını hər şeydən üstün tuturlar və başqalarının hisslərinə çox az əhəmiyyət verirlər.
Bu insanlar tez-tez digər insanları öz nəzarətləri altında saxlamaq istəyirlər. Başqalarına əmr verməklə və ya həyatlarına müdaxilə etməyə çalışaraq bu nəzarəti saxlamağa çalışırlar.
Onlar öz səhvlərini və ya problemlərini başqalarının üzərinə atmağa çalışır və özlərini günahsız göstərmək istəyirlər. Səhvlərini asanlıqla qəbul etmirlər.
Kiminsə məni manipulyasiya etdiyini necə bilirəm?
Manipulyasiya, başqa bir insanın sizi istədikləri istiqamətdə hərəkət etməyə və düşünməyə inandırmaq üçün istifadə etdiyi müxtəlif psixoloji üsulları ehtiva edən bir davranışdır. Müxtəlif manipulyasiya növləri var və bəziləri olduqca açıq olsa da, digərləri daha incə ola bilər.
Əgər kimsə sizi manipulyasiya edirsə, bu əlamətlərə diqqət yetirin:
O, sizə demək istədiyi faktları təhrif edir.
Duyğularınızdan istifadə etməyə çalışaraq sizdən sui-istifadə etmək istəyir.
O, sizə təzyiq göstərməyə və qərarlarınızı dəyişdirməyə çalışır.
Davamlı olaraq sizi tənqid edir və özünüzə inamınızı sarsıtmağa çalışır.
Həmişə sizin üçün qeyri-müəyyənlik və mürəkkəblik yaradır, çaşqınlığa səbəb olur.
Bu seçimlərdən hər hansı birini və ya bir neçəsini görsəniz, çox güman ki, kimsə sizi manipulyasiya etməyə çalışır. Əvvəlcə nəyin səhv olduğunu anlamağa çalışa və sonra limitlərinizi təyin edərək istəmədiyiniz istiqamətdə hərəkət etmək məcburiyyətində qalmağınızın qarşısını ala bilərsiniz
Manipulyasiyanın öhdəsindən necə gəlmək olar?
Özünü tanımaq: Güclü və inamlı hiss manipulyasiya edən insanların başqalarına asanlıqla təsir etməsinə mane olur.
Sərhədlər təyin etmək: Sərhədlər təyin etmək başqalarının insana necə rəftar etdiyini idarə etməyə kömək edir. Manipulyasiya olunduğu zaman sərhədlərini aydın şəkildə ifadə etməklə və özünü mənfi emosiyalardan qorumaqla manipulyasiyanın təsirini azalda bilmək olar.
Məntiqli davranmağa çalışmaq: Manipulyasiya edən insanlar tez-tez insanı emosional hərəkət etməyə məcbur etməyə çalışırlar. Buna görə də məntiqli düşünmək, məntiqdən istifadə etmək və emosional reaksiyalara qapılmamaq vacibdir.
Ünsiyyət bacarıqlarını təkmilləşdirmək: Yaxşı ünsiyyətçi olmaq həm də manipulyasiya edən insanlarla necə davranmağı öyrənməyə kömək edir. Özünü düzgün ifadə etmək və başqaları ilə sağlam ünsiyyət qura bilmək manipulyasiyanın təsirini azaldır.
Empatiyaya laqeyd yanaşmamaq: Başqalarının hisslərinə və ehtiyaclarına hörmət etmək, onların manipulyasiya davranışlarına qarşı durmağa kömək edəcək.
Suallar vermək: Manipulyasiya edən insanlar nəzarəti saxlamaq üçün tez-tez münasibətlərində söhbətə üstünlük verməyə çalışırlar. Onları sorğu-suala tutaraq, onların əsl motivlərini anlamağa və manipulyasiya davranışlarına qarşı çıxmağın bir yolunu tapmaq olar.
Təhlükəsiz mühit yaratmaq: Etibar edilə bilən bir mühitə sahib olmaq manipulyasiyaya məruz qalmağın qarşısını ala bilər.
Mənbə: Psikolog Enes Dinçer
Tərcümə etdi: Aminə Paşazadə
