Psixologiyada "Eqoist yalanlar" və "Altruist yalanlar" olaraq iki başlıq altında qruplaşdırılan tez-tez söylədiyimiz yalanlar və onların bizə verdiyini düşündüyümüz faydalar. Sosial psixologiya yalanı, o cümlədən onun natiqin fikirlərini gizlətməsinin bir yolu kimi tərifini araşdırır və yalan danışmağın 5 motivini sadalayır:
1- Şöhrətinizi qorumaq və ya artırmaq üçün
2- Qazanc əldə etməyə razı salmaq
3- Münaqişədən (diplomatiyadan) çəkinmək
4- Rəğbət bəslədiyi və ya xeyirxahlığını qorumaq istədiyi (xeyirxahlıq) insanı incitməmək
5- Bir yerdə varlığını gizlətmək və ya orada olma səbəbini əsaslandırmaq və ya sübut etmək (məsələn, aldatma halında). Bu çərçivədə yalanların orta sayı kişi və ya qadın olmasından asılı olmayaraq, bir nümunə qrupu üzrə gündə adam başına iki olacaq. Bunlar, əsasən, “fədakar” və ya “xeyirxah” yalanlar kimi fərqlənəcək.
Yalan danışanda özümüzü necə hiss edirik?
Yalan danışarkən iki növ duyğu yaranır:
- Mənfi (xoşagəlməz) emosiya: Yalan olduğunu aşkar etmək qorxusu. Özünə verilən etibardan sui-istifadə etmək və ya hörmətsizlik hiss etməkdən yaranan günah.
- Müsbət emosiya (adi yalançı tərəfindən hiss olunur) Aldadaraq inandırmağı təbii görən insanın hiss etdiyi həzz. Bu tip yalançı öz emosiyalarının ustasına çevrilir, uydurma hissləri sanki onun həqiqi hissləri kimi çatdırır.
İki növ yalan və onların faydaları Eqoist yalanlar Eqoist yalanlar kassaya bir sıra üstünlüklər verir:
- Yaxşı reputasiya yaratmağa və ya saxlamağa kömək edir. Eqoist yalanı çıxaran, xüsusiyyətlərini şişirdərək qüsurlarını gizlədir. - Şəxsi qazanc işə düzəlmək, kiməsə əslində ehtiyacı olmayan bir şeyi satmaq imkanı verir.
- (Uşağı) cəzadan qoruyur. Münaqişədən qaçan (böyüklərin) münasibətini qoruyur. Altruist yalanlar Bunlar kimisə incitməmək və ya kiminsə xoşuna gəlmək üçün deyilən yalanlardır.
Məsələn, kiməsə onlar haqqında nə düşündüyümüzü söyləməkdən çəkinirik. Bu, onların saç düzümü və ya paltarı kimi bir şey ola bilər. Bəzi psixoloqlar bunu “müdafiə yalanı” adlandırırlar. Çünki əsas etibarilə qarşı tərəfin sevgisindən məhrum olmaq qorxusundan qarşı tərəflə münasibəti qorumaq üçün deyilən yalandır. Düşündüklərini söyləməyə meylli olanlar, özünə arxayın olan və sözügedən sevgini itirəcəyinə şübhə etməyənlərdir.
Mənbə: habertürk
Tərcümə etdi: Meşədiyeva Türkanə
