Rəng korluğu bütün dünyada təxminən 200 milyon insanın əziyyət çəkdiyi genetik bir xəstəlikdir. Ciddilik dərəcəsinə görə təsnif edilən bu pozğunluğun ən çox rast gəlinənləri yaşıl və qırmızı rəngləri ayırd edə bilməyənlərdir.
Rəng korluğu nədir?
Tam rəng korluğu kimi təyin olunan pozğunluq nadir hallarda müşahidə olunur və bu vəziyyətdən təsirlənən xəstələr yalnız bozun müxtəlif çalarlarını ayırd edə bilirlər. Rəng korluğu, irsi xəstəlikdir, linza və ya eynəklə müalicə edilə bilməz. Rəngləri görən insanlar adətən qırmızı, mavi və yaşıl kimi tanınan üç spektral rəngi qarışdıraraq bütün bu rəngləri yaradırlar. Bu vəziyyət tor qişadakı konuslar və ya duyğu hüceyrələrindən qaynaqlanır və rəng korluğu sözügedən hüceyrələrin zədələnməsi və ya funksiyalarını yerinə yetirməməsi nəticəsində meydana gəlir. Bununla belə, rəng korluğu halları bir-birindən asılı olmayaraq baş verə bilər.
Qismən rəng korluğu
Rəng korluğu həssas hüceyrələrin olmamasından qaynaqlanır. Qismən rəng korluğu olan xəstələrdə normal fəaliyyət göstərən yalnız iki növ konus hüceyrəsi var. Buna görə də rəng görmə qabiliyyəti ciddi şəkildə azalır. Xüsusilə qırmızı rəngi görə bilməyən və ya tam görmə qabiliyyətinə malik sürücülər üçün çox təhlükəli bir pozğunluqdur. Misal üçün: dumanlı havada qarşısındakı nəqliyyat vasitəsinin qırmızı işığını qara kimi görür.
Rəng görmə çatışmazlığı
Bu sinifdə olan xəstələr yalnız bəzi rəng tonlarını ayırd edə bilirlər. Bütün duyğu hüceyrələri tor qişada yerləşir, lakin onların bəziləri, xüsusən də yaşıl rəngin görünməsinə imkan verənlər düzgün işləmir. Yaşıl rəngdə görmə qabiliyyətinin olmaması üçün "Deuteranomaliya" termini, qırmızı rəngdə isə "Protanomaliya" ifadəsi istifadə olunur.
Ümumi rəng korluğu
Nadir hallarda müşahidə olunan tam rəng korluğu "Axromatopsi" termini ilə ifadə edilir. Tam rəngli xəstələr heç bir rəng tonunu ayırd edə bilmirlər və işığa da çox həssasdırlar. Daim özlərini gecə mühitində hiss edirlər və qaranlıqda obyektləri tam qavra bilmirlər.
Həm anadangəlmə rəng korluğu, həm də irisin zədələnməsi nəticəsində yaranan rəng görmə pozğunluğu genetik pozğunluqlar səbəbindən baş verir. Kişilər bu vəziyyətdən qadınlara nisbətən daha çox təsirlənir. Anadangəlmə rəng korluğu olan və ya rəngləri dəqiq ayırd edə bilməyən insan adətən bu problemdən xəbərsiz olur. Özündə belə bir pozğunluq olduğunu ancaq ətrafındakı insanların xəbərdarlığı ilə anlayır.
Rəng korluğu necə və niyə yaranır?
Rəng korluğu: Bu, gözdəki rəng konuslarının və ya hüceyrələrinin çatışmazlığı nəticəsində yaranan bir xəstəlikdir. Bir genetik xəstəlik olan rəng korluğu adətən daşıyıcı ananın qüsurlu geni uşağına ötürməsi nəticəsində yaranır. Əgər ailənin oğlu rəng kordursa, eyni ailənin qızı çox güman ki, qüsurlu genə məruz qalacaq. Bundan əlavə, genetik faktorlardan başqa rəng korluğunun da meydana gəlməsi mümkündür. Misal üçün: körpəlik dövründə radiasiya və ya infraqırmızı şüalara məruz qalma və ya qəzalar rəng korluğuna səbəb ola bilər. Bunlardan başqa göz linzasının yaşlanması və yaşa bağlı katarakta əmələ gəlməsi kimi faktorlar da rəng korluğuna səbəb ola bilər. Rəng korluğunun digər məlum səbəbləri aşağıdakılardır:
● Əvvəlki Xəstəliklər: Qlaukoma, diabet, alzheimer, xroniki alkoqolizm, parkinson, anemiya və leykemiya kimi bəzi xəstəliklər rəng görmə qabiliyyətini poza bilər.
● Dərman istifadəsi: Sinir və psixoloji infeksiyalar və bəzi xəstəliklər rəng görmə çatışmazlığına səbəb ola bilər. Məlumdur ki, yüksək təzyiq və bəzi ürək xəstəliklərinin müalicəsində istifadə edilən dərmanlar da rəng görmə çatışmazlığına səbəb olur.
● Yaşlılıq və Katarakta: Göz linzaları qocalığa görə köhnəlir və sarıya çevrilir, bu da rəng görmə çatışmazlığına səbəb ola bilər.
● Kimyəvi maddələr: Karbon (gübrə) və disulfid kimi kimyəvi maddələrin mövcud olduğu iş yerlərində bu maddələrə məruz qalan şəxslərdə rəng görmə çatışmazlığı yarana bilər. Kimyəvi maddələrin səbəb olduğu rəng görmə çatışmazlığı uyğun müalicə üsulları ilə zamanla düzəldilə bilər.
Rəng korluğunu müalicə etmək olarmı?
Rəng korluğu hələ müalicəsi olmayan genetik bir göz xəstəliyidir və bu səbəbdən dünyada heç bir müalicə mərkəzi yoxdur. Digər tərəfdən, eynək və ya kontakt linzalar xəstənin həyat səviyyəsini bərpa edə bilər, lakin bu seçimlər rəng korluğunu tamamilə müalicə etmir. Rəng görmə çatışmazlığı olan xəstələr rəng görmə filtrlərindən istifadə etdikcə, onların rəng qavrayışı qismən yaxşılaşa bilər. Rəng ayrı-seçkiliyinə imkan verən filtrlər xəstəliyi tamamilə müalicə etmir, ancaq onu dəstəkləyə bilər.
Kontakt linzalar müalicə üsulu deyil, az da olsa təsirli olan bir həll yoludur. Misal üçün: düzgün dalğa uzunluğunu gözə köçürərək tənzimləyə bilən xromaqen linzalar bu xüsusiyyətlərə baxmayaraq rəng tanınma və qavrayış narahatlığını tam aradan qaldıra bilmir. Bununla belə, rəngləri müəyyən etmək mümkündür, məsələn rəng korluğu olan şəxs bu linzalar sayəsində avtomobil idarə edərkən işıqforu asanlıqla ayırd edə bilir.
Rəng korluğu necə görünür?
Rəng görmə qabiliyyətinin olmaması heç vaxt əlillik və ya xəstəlik kimi qəbul edilməməlidir. Bu çatışmazlıq işləməyinizə mane olacaq səviyyədədirsə, bunun qarşısını almaq üçün kontakt linzaları və ya eynəklərdən istifadə edə bilərsiniz, çünki rəng görmə qabiliyyətini yaxşılaşdırmaq mümkün ola bilər. Rəng görmə çatışmazlığını kompensasiya etmək üçün linzalardan istifadə edən bir insan, dəyişmiş rəng qavrayışı sayəsində rəngləri öyrənə və yenidən təyin edə bilər, lakin bunu başa düşmək üçün rəng görmə çatışmazlığı ilə rəng korluğu arasındakı fərqi yaxşıca ayırmaq lazımdır. Kontakt linzalar rəng görmə çatışmazlığının həlli ola bilər, lakin rəng korluğu üçün heç bir fayda vermir.
Odur ki, rəng korluğunun müalicəsindən danışmaq əvəzinə, rəng görmə çatışmazlığı ilə korluq arasındakı fərqi ayırd edə bilsəniz, yanaşmanız düzgün olardı. Rəng korreksiyası üçün kontakt linzalardan istifadə edən insanın rəng qavrayışı tamamilə dəyişir və əvvəllər görə bilmədiyi rəngləri görməyə başlayır, lakin rənglərin adlarını bilmədiyi üçün rəngləri müəyyən etməkdə çətinlik çəkir. Rəngləri müəyyən etmək üçün xəstəyə rəng ayrı-seçkiliyi filtri işləyərkən əvvəllər fərqlənməyən rəngləri göstərmək və onları müəyyən etməyə kömək etmək lazımdır.
Mənbə: BilgiBaba.com
Tərcümə etdi: Aysel Aslanova
